Կրճատ բազմապատկման բանաձևերը մեզ թույլ են տալիս հաշվարկներն անել վայրկյանների ընթացքում՝ առանց երկար-բարակ բազմապատկումների։

Սահմանում ՝

Երկու թվերի գումարի քառակուսին հավասար է առաջին թվի քառակուսուն՝ գումարած առաջին և երկրորդ թվերի արտադրյալի կրկնապատիկը, գումարած երկրորդ թվի քառակուսին:

Կարևոր  է հիշել, եթե մենք երկու գումարելիների գումարն ենք քառակուսի բարձրացնում, նրանք չեն կարող առանձին-առանձին քառակուսի դառնալ ու վերջ: Նրանց միջև կապ կա: Այդ կապը կրկնապատիկ արտադրյալն է՝ 2ab-ն։

Վարժությունները լուծելիս  հատկապես կարևոր է ուշադիր  լինել  գործակիցներին: Օրինակ, եթե ունեք (2x + 1)², ապա առաջին անդամի քառակուսին  4x² -ն է, ոչ թե 2x²: Քառակուսին վերաբերում է և՛ թվին, և՛ տառին։

Օրինակներ՝

Աստիճաններ պարունակող անդամներ

Թվային հնարքներ՝

Հաշվել՝ 31²

Առաջադրանքներ՝

1. Կիրառելով գումարի քառակուսու բանաձևը հաշվի՛ր՝

 a²+2a+1

 9+6x+x²

 4x²+4x+1

 16y²+24xy+9x²

 1+2z+z²

 x²+20x+100

 y²+10y+25

 b²+14b+49

 4b²+40b+100

 9x²+24xy+16y²

 49m²+14m+1

 16a²+40ab+25b²

 4x²+12x+9

• Գտի՛ր սխալը․

x²+10x+25
10x չեն ընդգրկել

• Լրացրո՛ւ բաց թողածը․

• Հաշվի՛ր օգտագործելով գումարի քառակուսու բանաձևը․

Օրինակ՝ 

 (50+1)² 2500+100+1=2601

 (100+2)²=10000+400+4=10404

 (10+2)²=100+40+4=144

 (80+1)²=6400+160+1=6561

 (80+7)²=6400+1120+49=7569

• Արահայտությունը ներկայացրո՛ւ գումարի քառակուսու տեսքով՝

 (x+y)²

 (a+2)²

 (3m+2n)²

23–27 февраля

---

2–6 ФЕВРАЛЯ

УРОК 1. НАША ПЛАНЕТА. ПЛАНЕТЫ СОЛНЕЧНОЙ СИСТЕМЫ

1. В древности были известны: Меркурий, Венера, Марс, Юпитер и Сатурн.
2. Планеты Уран и Нептун были открыты с помощью телескопа.
3. Пространство, окружающее Землю, называется космосом.
4. Звёзды — это огромные небесные тела, которые излучают свет и тепло.
5. Орбита — это путь движения планеты вокруг Солнца.
6. Землю называют голубой планетой, потому что большую часть её поверхности занимает вода.
7. Николай Коперник — польский астроном, который доказал, что Земля и другие планеты вращаются вокруг Солнца.

---

УРОК 2. СЕМЬ ЧУДЕС СВЕТА

1. Самое древнее чудо света — Пирамида Хеопса.
   Висячие сады были построены в Вавилоне.
2. Статуя Зевса была изготовлена из дерева, слоновой кости и золота.
3. Герострат поджёг храм, чтобы прославиться.
4. Высота мавзолея в Галикарнасе — около 46 метров.
5. Колосс Родосский был установлен в порту острова Родос.
6. Самое древнее чудо света — Пирамида Хеопса.
7. Висячие сады приказал построить царь Вавилона для своей жены, которая скучала по родине.
8. Статуя Зевса сгорела во время пожара.
9. «Геростратова слава» — это позорная слава человека, который прославился разрушением.
10. Гробницы стали называть мавзолеями по имени царя Мавсола.
11. Свет Александрийский маяк был виден на расстоянии около 60 километров.

---

9–13 ФЕВРАЛЯ

УРОК 1. ЗАГАДКИ ПИРАМИД

1. Некоторые считают пирамиду обсерваторией, потому что её стороны точно ориентированы по сторонам света.
2. Фараоны строили пирамиды как гробницы и символ своей власти.
3. Пирамиде Хеопса около 4500 лет.
4. Первоначальная высота — около 146 метров.
5. Пирамиды строили тысячи рабочих (не только рабы).
6. Нет. Пирамида строилась не для того, чтобы удивить соседей.
7. Нет. Это были гробницы, а не дворцы.
8. Да, пирамиду складывали из огромных каменных блоков.
9. Нет. Блоки перевозили с помощью специальных приспособлений.

---

УРОК 2. ТАИНСТВЕННЫЕ ДРЕВНИЕ СООРУЖЕНИЯ

СТОУНХЕНДЖ

Стоунхендж

1. Его считают загадочным, потому что точно неизвестно, кто и зачем его построил.
2. Он мог быть храмом или обсерваторией.
3. В дни солнцестояния лучи солнца проходят через камни особым образом.
4. Это круг из огромных каменных глыб.
5. Название означает «каменный круг» или «висячие камни».
6. Потому что это одно из самых загадочных сооружений древности.
7. Легенды связывают его с великанами и волшебником Мерлином.
8. Там наблюдаются необычные природные явления.
9. Возраст — около 4–5 тысяч лет.

---

КАРАУНДЖ

Караундж

«Молорак» — это древнее слово, связанное с небесными телами и звёздами.

---

Ответы на общие вопросы

• Висячие сады приказал построить царь Вавилона.
• Пирамида Хеопса находится в Египте.
• Воду для садов доставляли из реки Евфрат.
• Астрономы узнали о невидимых планетах с помощью телескопа.
• Каменные блоки перевозили на специальных приспособлениях.
• Фараоны строили пирамиды как гробницы.
• Герострат поджёг храм ради славы.
• Строительство мавзолея началось в 353 году до н. э.
• Пирамиду Хеопса строили около 20 лет.
• Невооружённым глазом можно увидеть Меркурий, Венеру, Марс, Юпитер и Сатурн.
• Высота Александрийского маяка — более 120 метров.
• Стоунхендж можно считать одним из самых удивительных мест на планете.

---

16–20 ФЕВРАЛЯ

УРОК 1. ПРИРОДНЫЕ ЧУДЕСА СВЕТА

(ответы повторяются по предыдущему материалу)

УРОК 2. ОЗЕРО СЕВАН

Озеро Севан — крупнейшее высокогорное озеро Кавказа.

---

ВЫПОЛНИТЕ УПРАЖНЕНИЯ

1. «Редактор»

Бабушка допустила ошибку: она написала «прибываю» (то есть приезжаю сейчас), а нужно было написать «пребываю» (нахожусь). Поэтому родственники неправильно её поняли.

---

2. Фразеологизмы

1 – Е
2 – Д
3 – В
4 – А
5 – Г
6 – Б
7 – Ж
8 – З

---

3. Где пишется Е?

Правильный ответ: В

---

4. Вставьте буквы

Маленький мальчик
В маленькой лодке
В маленьком море плывёт.

Маленький ветер
По маленьким волнам
Лодочку гонит вперёд.

В маленькой гавани
В маленький город
Мальчик приплыл наконец.

Маленький парус спущен на мачте
И маленькой сказке конец.

---

6. Однокоренные слова

Дождь — дождик, дождливый
Диво — дивный, удивительный
Лес — лесник, лесной
Сад — садик, садовник

---

7. Вставьте буквы

соберу
постелить
растереть
натираю
сдеру
блестеть
заблистать
уберу
вытираю
натереть
вытереть
запираю
задираю
разбираю
расстилаю
выдеру
избирать
приберёт
забираю
заберу
подбираю
блестящий
блистающий
умирать
замереть
собиратель
вытирать

---

8. Образуйте формы

Множественное число:

дуги, руки, муки
жители, любители, учителя
греки, узбеки, люди
дни, пни, лени

Единственное число:

певец, венец, гонец, щипцы (только мн.ч.)
орех, успех, доспех

Женский род:

повар — повариха
портной — портниха
купец — купчиха
храбрец — храбреца (форма ограничена, чаще не образуется)

Դասի թեման՝ Խորանարդների գումարը և տարբերությունը

Դասագրքից կատարի՛ր 220, 221, 222 առաջադրանքները

Այս բանաձևերը մեզ պետք են արտահայտությունները արտադրիչների վերլուծելու (բազմապատկման տեսքով գրելու) համար։ Կսովորենք երկու նոր «կրճատ բազմապատկման բանաձև», որոնք թույլ են տալիս խորանարդների գումարը կամ տարբերությունը դարձնել արտադրյալ։

Խորանարդների գումարը՝

• Սահմանում։ Երկու թվերի խորանարդների գումարը հավասար է այդ թվերի գումարի և նրանց տարբերության թերի քառակուսու արտադրյալին։

Խորանարդների տարբերությունը՝

• Սահմանում: Երկու թվերի խորանարդների տարբերությունը  հավասար է այդ թվերի տարբերության և նրանց գումարի  թերի քառակուսու արտադրյալին։

Կարևոր է իմանալ և հիշել՝

 և  արտահայտությունները կոչվում է թերի քառակուսի, որովհետև մեջտեղի անդամի մոտ բացակայում է 2 գործակիցը(ի տարբերություն գումարի քառակուսու բանաձևի)։

Ինչպե՞ս հեշտ հիշել նշանները․

Շատ հեշտ է շփոթել   +/- նշանները։ Ահա մի պարզ կանոն․

Առաջին փակագծում դրվում է նույն նշանը, ինչը որ կա արտահայտության մեջ(այս դեպքում պլուսը)։

Երկրորդ փակագծում(թերի քառակուսու մեջ) բոլոր նշանները դրական են, բացի մեջտեղի անդամից, որի նշանը հակադիր է լինում առաջին փակագծին(այս դեպքում՝ մինուս)։

Իսկ հիմա եկեք օրինակների օգնությամբ կիրառենք բանաձևը։

1. Տառային արտահայտություններ

• Թվային արժեքներով(կարևոր է իմանալ թվերի խորանարդները)

• Գործակիցներով

Այստեղ կարևոր է նկատել, որ  ստացվել է -ուց, իսկ           ՝ -ից։

• Որպեսզի  կարողանանք   կիրառել խորանարդների տարբերության կամ գումարի բանաձևերը, նախ պետք է հմտանանք միանդամը, թիվը, տառային արտահայտությունը  խորանարդ բարձրացնելու մեջ։ Սա հիմքն է, որպեսզի հետո կարողանանք ճանաչել և կիրառել բաանձևը։

Առաջադրանքներ

1. Բարձրացրե՛ք խորանարդ(հիշի՛ր, որ )

 8

27

125

512

1331

3375

• Այս օրինակները տանը կատարի՛ր։

216

343

2197

9261

64

729

4913

• Միանդամները բարձրացրու խորանարդ։
• Օգտագործենք արտադրյալի աստիճանի հատկությունը՝  և հիշենք, որ աստիճանը աստիճան բարձրացնելիս ցուցիչները բազմապատկվում են։

 8a³

 27b³

 0.001x³

 ​y³

 a³x⁶

• Այս օրինակները տանը կատարի՛ր։

216b³

−8b³

0.008m³

x³

a⁶b³

125x⁹y⁶

• Ներկայացնենք միանդամի խորանարդի տեսքով՝

• Այս օրինակները տանը կատարե՛ք։

 (x²)³

(2y)³

• Վերլուծենք արտադրիչների՝

 (p+5)(p²−5p+25)

 (x−3)(x²+3x+9)

 (1+4k)(1−4k+16k²)

• Այս օրինակները տանը կատարի՛ր։

(2x−3y)(4x²+6xy+9y²)

 (b−5)(b²+5b+25)

 (4+m)(16−4m+m²)

Դասագրքից կատարի՛ր 220, 221, 222 առաջադրանքները

Այս բանաձևերը մեզ պետք են արտահայտությունները արտադրիչների վերլուծելու (բազմապատկման տեսքով գրելու) համար։ Կսովորենք երկու նոր «կրճատ բազմապատկման բանաձև», որոնք թույլ են տալիս խորանարդների գումարը կամ տարբերությունը դարձնել արտադրյալ։

Խորանարդների գումարը՝

• Սահմանում։ Երկու թվերի խորանարդների գումարը հավասար է այդ թվերի գումարի և նրանց տարբերության թերի քառակուսու արտադրյալին։

Խորանարդների տարբերությունը՝

• Սահմանում: Երկու թվերի խորանարդների տարբերությունը  հավասար է այդ թվերի տարբերության և նրանց գումարի  թերի քառակուսու արտադրյալին։

Կարևոր է իմանալ և հիշել՝

 և  արտահայտությունները կոչվում է թերի քառակուսի, որովհետև մեջտեղի անդամի մոտ բացակայում է 2 գործակիցը(ի տարբերություն գումարի քառակուսու բանաձևի)։

Ինչպե՞ս հեշտ հիշել նշանները․

Շատ հեշտ է շփոթել   +/- նշանները։ Ահա մի պարզ կանոն․

Առաջին փակագծում դրվում է նույն նշանը, ինչը որ կա արտահայտության մեջ(այս դեպքում պլուսը)։

Երկրորդ փակագծում(թերի քառակուսու մեջ) բոլոր նշանները դրական են, բացի մեջտեղի անդամից, որի նշանը հակադիր է լինում առաջին փակագծին(այս դեպքում՝ մինուս)։

Իսկ հիմա եկեք օրինակների օգնությամբ կիրառենք բանաձևը։

1. Տառային արտահայտություններ

• Թվային արժեքներով(կարևոր է իմանալ թվերի խորանարդները)

• Գործակիցներով

Այստեղ կարևոր է նկատել, որ  ստացվել է -ուց, իսկ           ՝ -ից։

• Որպեսզի  կարողանանք   կիրառել խորանարդների տարբերության կամ գումարի բանաձևերը, նախ պետք է հմտանանք միանդամը, թիվը, տառային արտահայտությունը  խորանարդ բարձրացնելու մեջ։ Սա հիմքն է, որպեսզի հետո կարողանանք ճանաչել և կիրառել բաանձևը։

Առաջադրանքներ

1. Բարձրացրե՛ք խորանարդ(հիշի՛ր, որ )

 8

27

125

512

1331

3375

• Այս օրինակները տանը կատարի՛ր։

216

343

2197

9261

64

729

4913

• Միանդամները բարձրացրու խորանարդ։
• Օգտագործենք արտադրյալի աստիճանի հատկությունը՝  և հիշենք, որ աստիճանը աստիճան բարձրացնելիս ցուցիչները բազմապատկվում են։

 8a³

 27b³

 0.001x³

 ​y³

 a³x⁶

• Այս օրինակները տանը կատարի՛ր։

216b³

−8b³

0.008m³

x³

a⁶b³

125x⁹y⁶

• Ներկայացնենք միանդամի խորանարդի տեսքով՝

• Այս օրինակները տանը կատարե՛ք։

 (x²)³

(2y)³

• Վերլուծենք արտադրիչների՝

 (p+5)(p²−5p+25)

 (x−3)(x²+3x+9)

 (1+4k)(1−4k+16k²)

• Այս օրինակները տանը կատարի՛ր։

(2x−3y)(4x²+6xy+9y²)

 (b−5)(b²+5b+25)

 (4+m)(16−4m+m²)

Դասի հղումը

Լրացուցիչ տեղեկություն

Հարավային բևեռ — Անտարկտիդա (Ամունդսեն–Սքոթ կայան)

Բարձրություն՝ ~2 835 մ
Միջին տարեկան ջերմաստիճան՝ ≈ −49°C
Ձմեռային միջիններ՝ ≈ −60…−65°C
Ամառային միջիններ՝ ≈ −25…−30°C
Գրանցված ռեկորդ (Վոստոկ կայան)՝ −89.2°C

Հյուսիսային բևեռ — Արկտիկա (ծովային սառույց)
Բարձրություն՝ ~0 մ (ծովի մակարդակ)
Միջին տարեկան ջերմաստիճան՝ ≈ −18°C
Ձմեռային միջիններ՝ ≈ −30…−40°C
Ամառային միջիններ՝ ≈ 0°C-ի մոտ
Եզրակացություն (թվերով)
Տարեկան միջինը՝ Անտարկտիդայում ≈ 30°C-ով ավելի ցուրտ է։
Ծայրահեղ նվազագույնը՝ հարավում մինչև −89.2°C, հյուսիսում՝ զգալիորեն բարձր (պակաս ցուրտ)։
Պատճառները՝ մայրցամաք լինելը և մեծ բարձրությունը հարավում, իսկ հյուսիսում՝ օվկիանոսի ջերմային

Պատասխանել հարցերին

1.Կլիմայի ին՞չ տիպեր են առանձնացնում երկրագնդի վրա:
Ծովային, ցամաքային, մուսսոնային և միջերկրածովային։

2.Ին՞չ ցուցանիշով է բնութագրվում ցամաքային կլիման:
Ցամաքային կլիման բնութագրվում է քիչ քանակով և տարվա ընթացքում անհավասարաչափ բաշխված տեղումներով

3.Ի՞նչ է կլիմագրամը:
Կլիմագրամը գրաֆիկական պատկեր է, որը ցույց է տալիս տվյալ վայրի տարվա ընթացքում ամսական միջին ջերմաստիճանը։

4.Նշել կլիմգրամի հիմնական բաղադրիչները:

Առաջադրանք 1

Արտաշեսյան Հայաստանի կազմավորումը. Արտաշես I

Աշխատանք սկզբնաղբյուրների հետ
1 | Ներկայացրո՛ւ։ Ի՞նչ նմանություններ և տարբերություններ կան Պլուտարքոսից և Մովսես Խորենացուց մեջբերված տեքստերի միջև։

Երկու հեղինակներն էլ նշում են, որ Արտաշես I-ը հիմնել է Արտաշատ մայրաքաղաքը։
Երկուսն էլ ներկայացնում են Արտաշեսին որպես խելացի, կազմակերպված և հզոր արքա։
Երկուսն էլ ընդունում են, որ Արտաշատը հիմնվել է քաղաքական և ռազմավարական կարևոր նկատառումներով։

2 | Համեմատի՛ր։ Ի՞նչ ես կարծում, ինչո՞ւ է սկզբնաղբյուրներից առաջինում
շեշտվում Հաննիբալի դերը Արտաշատ մայրաքաղաքի հիմնադրման գործում, մինչդեռ երկրորդում նրա մասին ոչ մի խոսք չկա։

Պլուտարքոսը հույն-հռոմեական հեղինակ էր և հաճախ ընդգծում էր հայտնի գործիչների դերը այլ երկրների պատմության մեջ։ Նրա համար կարևոր էր ցույց տալ, որ մեծ զորավար Հաննիբալը ազդել է նաև Հայաստանի պատմության վրա։
Մովսես Խորենացին, որպես հայ պատմիչ, նպատակ ուներ բարձրացնել Արտաշեսի դերը որպես հայկական ինքնուրույն արքա, ուստի նա չի շեշտում Հաննիբալին, որպեսզի Արտաշեսի փառքը չկրճատվի։

3 | Մեկնաբանի՛ր։ Ինչո՞վ կբացատրես այն, որ նոր մայրաքաղաք հիմնադրելուց
հետո Արտաշես արքան Բագարանից, Արմավիրից և Երվանդաշատից այստեղ է բերում աստվածների և հայրենական կուռքերի արձանները, հրեա գերիներին և անհրաժեշտ այլ բաներ։ Փաստարկի՛ր և հիմնավորի՛ր պատասխանդ դասանյութի օգնությամբ։

Արտաշատ բերեց աստվածների արձանները, որպեսզի այն դառնա նաև կրոնական կենտրոն։
Բերեց հայրենական կուռքերը, որպեսզի ամրապնդի ժողովրդի հավատը և միասնականությունը։
Բերեց հրեա գերիներին, որովհետև նրանք հմուտ արհեստավորներ էին և կարող էին զարգացնել տնտեսությունը։
Բերեց անհրաժեշտ ռեսուրսներ՝ քաղաքը ուժեղ և զարգացած դարձնելու համար։

Ա1 | Հասկացություններ և անուններ
Բնութագրի՛ր:
երկիշխանություն • ստրատեգոս • Արտաշես I • Զարեհ • Մագնեսիա • Անտիոքոս III •
Հաննիբալ
Ա2 | Հիմնական գաղափարներ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ինչպե՞ս հաջողվեց Անտիոքոսի հայ զորավարներ Արտաշեսին ու Զարեհին
տապալել Երվանդականների թագավորությունը և ճանաչվել Մեծ Հայքի և Ծոփքի արքաներ:
բ. Բացատրի՛ր։ Ինչո՞վ կբացատրես այն, որ Արտաշես I արքայի ջանքերով միավորված հողերում
բոլորը միալեզու էին:
գ. Վերլուծի՛ր։ Ի՞նչ վերափոխություններ կատարեց Արտաշես I արքան իր թագավորության դիրքն ու
վարկանիշը բարձրացնելու համար։
Ա3 | Քննադատական մտածողություն
1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը: Ինչպե՞ս էին ազդում Արտաշես I արքայի վերափոխությունները
Հայաստանի արտաքին քաղաքականության վրա։
2. Ընդհանրացրո՛ւ։ Ինչպե՞ս էր Արտաշես I արքան փորձում խուսափել Սելևկյան ազդեցությունից.
փաստարկի՛ր և հիմնավորի՛ր պատասխանդ:
3. Գնահատի՛ր։ Նշի՛ր և հիմնավորի՛ր, թե ինչից ենք իմանում, որ Արտաշես I արքայի կառավարմամբ
Մեծ Հայքը դարձավ տարածաշրջանի ուժեղ և ազդեցիկ պետություններից մեկը։
Ա4 | Պատճառ և հետևանք
Պատրաստի՛ր Արտաշես I արքայի իրականացրած ներքին վերափոխությունների մասին պատմող
պաստառ՝ ընտրելով քննարկված ոլորտներից մեկը (օրինակ՝ բանակ, տնտեսություն և այլն)։
Դասակարգի՛ր դրանք ըստ կարևորության։
Ըստ քեզ՝ ինչո՞ւ է կարևոր վերափոխություններից յուրաքանչյուրը։ Եթե դու լինեիր այդ ժամանակվա
Հայաստանի արքան, հատկապես ո՞ր վերափոխությանը մեծ ուշադրություն կդարձնեիր:

Ջրի շարժումը համաշխարհային օվկիանոսում։ Մակընթացություն և տեղատվություն։

Դասի հղումը

Դիտել տեսանյութը

Պատասխանեկլ հարցերին

1. Ջրի շարժման ինչպիսի՞ տեսակներ են առաջանում քամիների և ստորջրյա երկրաշարժերիժամանակ։
Քամիների ժամանակ առաջանում են ալիքներ, իսկ ստորջրյա երկրաշարժերի ժամանակ կարող են առաջանալ շատ մեծ ալիքներ ցունամիներ։

2. Ո՞րն է տաք և սառը օվկիանոսային հոսանքների տարբերությունը։
Տաք հոսանքները բերում են տաք ջուր, իսկ սառը հոսանքները՝ սառը ջուր։

3. Ի՞նչ ազդեցություն ունի տաք օվկիանոսային հոսանքը հարակից տարածքների կլիմայի վրա։
Տաք հոսանքները տաքացնում են կլիման, դարձնում են այն ավելի մեղմ և խոնավ։

4. Ի՞նչ է մակընթացությունը և տեղատվությունը։
Մակընթացությունը ջրի բարձրացումն է, իսկ տեղատվությունը՝ ջրի իջեցումը։ Դրանք տեղի են ունենում Լուսնի և Արեգակի ձգողության ազդեցությամբ։

150.Գրի՛ր, թե ի՛նչ հոլովով են դրված ընդգծված բոլոր բառերը:

1) Փոքրիկը պահել էր հյուրի կոշիկները։

հյուրի – սեռական հոլով ( ումի՞ )
կոշիկները – ուղղական հոլով ( ի՞նչ )

2) Ընկերոջ կրիան պահում էր իրենց տանը։

ընկերոջ – սեռական հոլով ( ու՞մ )
իրենց (տանը) – հարաբերական դերանուն, բայց այստեղ հանդես է գալիս որսական հոլովով համարժեք՝ ի՞նչի մեջ – տանը
տանը – ներգոյական հոլով ( որտե՞ղ )

3) Մոր պայուսակը չբացած էլ…

մոր – սեռական հոլով ( ու՞մ )
պայուսակը – ենթարկյալ, ուղղական հոլով ( ի՞նչ )

4) Միրգը հորեղբոր այգուց են բերում։

հորեղբոր – սեռական հոլով ( ու՞մ )
այգուց – բացարձակ ելքային (ուրի՞ց)

5) Սեղանի ոտքն է դարձրել խաղալիք։

սեղանի – սեռական հոլով ( ի՞նչի )
ոտքն – ուղղական հոլով ( ի՞նչ )

6) Հոր ամբողջ ունեցվածքը մնաց կրտսեր որդուն։

հոր – սեռական հոլով ( ու՞մ )
որդուն – տրական հոլով ( ու՞մ )

151. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են գոյականներ:

 1) շոյանք, մոմլաթ, հարված, կանթեղ

 2) ուղղաձիգ, երեկո, խաղաթուղթ, անդաստան

 3) խոհուն, ուսմունք, բազկերակ, կեռման

 4) մթնշաղ, ընչացք, թմբիր, շինծու

152. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են գոյականներ:

 1) խնդրագիրք, վեհապանծ, սովորույթ, բարություն

 2) համհարզ, կնգուղ, օթևան, վարսեղ

 3) խռչակ, պարույկ, թուխպ, ճամփորդ

 4) լեռնանցք, ժամացույց, ոմանք, տարի

ТЕМА II В МИРЕ МУЗЫКИ

Музыка сопровождает человека с первых дней его жизни. Дети
слушают колыбельные, котoрые поёт мама, затем детские песенки,
любят двигаться под звуки танцевальных мелодий. Становясь
старше, мы знакомимся и с другой музыкой, с её различным
стилями и жанрами, и с музыкой других народов. Ведь музыку не
надо переводить: это язык, который понятен всем.

УРОК 1. КОГДА ВОЗНИКЛА МУЗЫКА?

1. Прочитайте текст и скажите, как возникли первые музыкальные
   инструменты
   Первые музыкальные инструменты появились, когда люди поняли, что камни, куски дерева и раковины могут издавать громкие и ритмичные звуки. Они стучали ими и получали разные звуки. Так и появились самые первые музыкальные инструменты.

КОГДА ВОЗНИКЛА МУЗЫКА?

Этот вопрос давно волнует людей. Ещё в глубокой древности было
сложено немало легенд о происхождении музыки. Древние греки считали,
что музыка дарована им богами. Учёные же установили, что музыка
появилась ещё в первобытном обществе.
У древних людей она была связана с их повседневной жизнью. Женщины
напевали, баю՛кая детей, пастухи созывали стадо звуками рожков,
воинственные во՛згласы повергали в ужас врагов.
Музыка, её ритм и мелодия оказывали на человека сильное
эмоциональное воздействие. В песнях люди повторяли звуки окружающего
их мира – крики диких зверей, птиц.
Главным элементом первобытной музыки был ритм. Он помогал людям
чётко выполнять движения во время работы. Певцы подчëркивали ритм
ударами в ладоши или притоптыванием.
Позже люди заметили, что ритмичные громкие звуки издают при ударе
плоские камни, куски дерева, раковины. Они-то и стали первыми
музыкальными инструментами.

во՛зглас — крик , баю՛кать – օրորել

2. Как вы понимаете выражения: эмоциональное воздействие, окружающий мир, глубокая древность, дарована богами.

3. Согласны ли вы с тем, что…
Древние греки считали, что музыка дарована им богами.
Согласна.
Музыка появилась ещё в первобытном обществе.
Согласна.
Главным элементом первобытной музыки была мелодия.
Согласна.
У древних людей музыка не была связана с их повседневной жизнью.
Не согласна.

4. Найдите в тексте ответы на вопросы и прочитайте их.

Когда возникла музыка?
Музыка появилась ещё в первобытном обществе, когда жили древние люди.
2. Какую роль играла музыка в первобытном обществе?
В древнем обществе музыкой люди баюкали детей, пугали врагов, созывали стадо.
3. Значение ритма в первобытной музыке?
Он помогал людям выполнять работу дружно и точно, а певцы подчёркивали ритм хлопками и притопыванием.
4. Что использовалось в качестве музыкальных инструментов?
В качестве музыкальных инструментов использывали плоские камни, куски дерева, раковины для создания музыки.

5. Спишите. Слова в скобках напишите в нужной форме.

1.Я рассказал другу о новом фильме.
2. На день рождения я подарил братукнигу о Комитасе.
3. Микаелу интересно смотреть соревнования по боксу.
4. Светлана написала бабушке о своих успехах.
5. Самвел посоветовал товарищу заниматься плаванием.
7. Все радовались успеху известного музыканта.

6. Составьте и запишите словосочетания по образцу. Устно составьте
с ними предложения.
Образец: помочь (друг, сестра) – помочь другу, помочь сестре.
Позвонить (брат, сестра, бабушка, отец); верить (подруга, учитель, ученик);
радоваться (победа, погода, море, солнце), учиться (музыка, рисование),
удивляться (смелость, успех).

Позвонить брату, сестре, бабушке, отцу
Верить подруге, учителю, ученику
Радоваться победе, погоде, морю, солнцу
Учиться музыке, рисованию
Удивляться смелости, успеху

7.Напишите ответы на вопросы, употребляя данные в скобках слова.

1.Кому отец посоветовал заниматься спортом? сыну 2. Кому бабушка
рассказывала сказку? внучке 3. Чему обрадовалась мама? успеху дочери. 4.Чему учил отец сыновей? играть в шахматы 5. Кому часто звонит Анна?
подруге 6. Чему дети уделяют много времени? урокам 7. Кому исполнилось
двенадцать лет? брату.

8.Перепишите предложения, раскрывая скобки.

Ученика вызвали к доске. 2. Через пятнадцать минут мы подъехали к
небольшой станции метро. 3. По дороге домой я встретил моего друга. 4. По
нашей улице проезжает много машин. 5. Мы подъехали к горному озеру через
три часа. 6. Мы шли по лесной тропинке и собирали цветы. 7. Вечером я
решил зайти к школьному другу. 8. По синему небу плывут облака

9. Прочитайте текст. Скажите, в чём сила музыки, как она влияет на человека.
Музыка влияет на чувства и настроение человека: она может успокоить, обрадовать или, наоборот, расстроить. Она помогает людям лучше понимать друг друга.

ЧТО ТАКОЕ МУЗЫКА?

Музыка – один из видов искусства. Подобно живописи, театру, поэзии, она
является художественным отраже՛нием жизни. Музыка служит взаимопонима՛нию людей, пробуждает и поддерживает в них чувство родства.
Ни в далёком прошлом, ни в настоящее время мы не знаем общества, в
котором музыка не играла бы важной роли в его жизни.
Каждое искусство говорит на своём языке. Музыка – язык звуков и
интонаций – отличается особой эмоциональной глубиной. Звуки музыки меняют настроение человека, влияют на эмоции, объединяют и роднят людей.
В словаре Даля сказано, что музыка – это «искусство стройного и согласного
сочетания звуков, как последовательных (мелодия, напев, голос), так и совместных (гармония, созвучие)». Стройное сочетание звуков может положительно влиять на внутренний мир человека. А негармони՛чное сочетание звуков, наоборот – может расстроить, разрушить согласие и созвучие в человеке.
Энциклопедический словарь юного музыканта
отраже՛ние – արտացոլում взаимопонима՛ние – փոխըմբռնում
негармони՛чный – աններդաշնա

10. Посмотрите на фотографии. Знаете ли вы, как называются эти
инструменты. Можете ли вы на них играть?

1)Скрипка.
2)Флейта.
3)Кларнет.
4)Виолончель.
5)Арфа.
6)Рояль (фортепиано).
7)Барабан.

11. Продолжите ряды слов, используя слова для справок.
Ударные инструменты: барабан, дхол; 
Духовые инструменты: флейта, труба, дудук, шви, зурна; 
Струнные инструменты: скрипка, гитара, виолончель, балалайка, кяманча, тар, арфа, пианино.

Слова для справок: скрипка, гитара, флейта, труба, виолончель, балалайка,
кяманча, тар, дудук, шви, барабан, арфа, дхол, пианино, зурна.

УРОК 2

12.. Послушайте текст, скажите, что нового вы узнали о дудуке.
Какие ещё армянские музыкальные инструменты вы знаете?
Я узнала что дудук с 9 отверстиями и двойной тростью.

И что его традиционное название – «циранапох», что означает «абрикосовая труба» или «душа абрикосового дерева».

Другие Армянские инструменты – Зурна, Шви, Кяманча, Тар, Балаалайка, Дхол.

ДУДУК — АРМЯНСКИЙ НАЦИОНАЛЬНЫЙ ДУХОВОЙ ИНСТРУМЕНТ

Дудук (циранапох) – духовой деревянный музыкальный инструмент,
представляет из себя трубку с 9-ю игровыми отверстиями и двойной тростью.
Наиболее популярен в Армении, а также среди армян, проживающих за её
пределами.
Традиционное название армянского дудука – циранапох, что дословно
может быть переведено как «абрикосовая труба» либо «душа абрикосового
дерева». В Армении дудук изготавливается из абрикосовых деревьев, которые,
по убеждению местных жителей, символизируют силу духа и верную долгую
любовь.
Выдающийся армянский композитор Арам Хачатурян говорил, что из
инструментов один лишь дудук может заставить его плакать.

18*. Подготовьте сообщения об армянских и русских национальных
инструментах.

Армянский дудук вызывает восхищение у многих мировых знаменитостей, особенно в музыкальной индустрии. Вот некоторые из их отзывов и мнений:

• Ханс Циммер (Hans Zimmer), всемирно известный кинокомпозитор: Он неоднократно выражал свое восхищение армянским дудуком. На своих концертах он отдавал дань уважения этому инструменту и армянам, вызывая сильные эмоции у публики. Циммер, как сообщается, «просто тащится от дудука» и изначально объединился с легендарным Дживаном Гаспаряном для работы над музыкой.
• Брайан Ино (Brian Eno), музыкант и музыкальный продюсер, авторитет в области электронной и этнической музыки: Услышав записи с музыкой народов СССР на фирме «Мелодия», он был поражен звучанием дудука и захотел узнать, что это за инструмент.
• Дживан Гаспарян (Djivan Gasparyan), легендарный мастер игры на дудуке: Хотя он сам является армянским музыкантом, его высказывания о сути инструмента стали крылатыми. Он говорил: «Музыка дудука — это то, как плачут старики или радуются дети», подчеркивая его глубокую эмоциональность и связь с человеческой душой. 

Эти отзывы подчеркивают уникальность и мощное эмоциональное воздействие армянского дудука, который благодаря таким мастерам, как Дживан Гаспарян, вышел за пределы этнической музыки и стал частью мирового музыкального мейнстрима, используясь в том числе в голливудских фильмах и мировой музыке. 

Послушайте и поделитесь своими впечатлениями.

Фильм «Гладиатор» музыка — дудук Дживан Гаспарян

Саундтрек

Отзывы о дудуке в подавляющем большинстве случаев восторженные: его называют инструментом с «волшебным» и «безумно красивым» звучанием, а сам инструмент — «душой армянского народа». 

Общие впечатления

• Эмоциональное воздействие: Многие люди отмечают, что музыка дудука глубоко трогает душу. Говорят, что в его звучании есть все эмоции — любовь, грусть, смятение, радость.
• Уникальность и магия: Отзывы часто подчеркивают чарующую, ни на что не похожую мелодию и уникальное, древнее происхождение инструмента (ему более 3000 лет), что придает ему особую ауру.
• Национальное достояние: Дудук воспринимается не просто как музыкальный инструмент, а как живая легенда и национальное достояние Армении, каждая нота которого рассказывает об истории народа. 

Отзывы о дудуке в подавляющем большинстве случаев восторженные: его называют инструментом с «волшебным» и «безумно красивым» звучанием, а сам инструмент — «душой армянского народа». 

А ТЕПЕРЬ ПОГОВОРИМ О РУССКИХ НАЦИОНАЛЬНЫХ МУЗЫКАЛЬНЫХ ИНСТРУМЕНТАХ

К русским национальным инструментам относятся струнные щипковые, такие как гусли и балалайка, духовые, например, рожок, жалейка и свирель, а также ударные и шумовые, включая бубен, трещотки, ложки и колокол. 

МАТЕРИАЛ ДЛЯ ДОПОЛНИТЕЛЬНОГО ЧТЕНИЯ

Струнные щипковые

• Гусли: один из самых древних русских инструментов, использовался как для народной музыки, так и на княжеских пирах.
• Балалайка: имеет треугольный корпус и три струны, является одним из наиболее узнаваемых русских инструментов.
• Домра: струнный щипковый инструмент, который был забыт, но затем восстановлен в наше время.

Духовые

• Рожок: пастуший или охотничий инструмент, издающий громкий, мелодичный звук.
• Жалейка: народный духовой инструмент с язычком.
• Свирель и свистулька: духовые инструменты, издающие мелодичный звук.
• Волынка: старинный русский духовой инструмент с мешком-резервуаром.
• Гармонь: клавишно-духовой инструмент, к которому относятся такие виды, как хромка и Ливенская гармонь. 

Ударные и шумовые

• Бубен: один из самых распространенных ударных инструментов.
• Ложки: деревянные ложки, которые используются как ударные.
• Трещотка: шумовой инструмент, издающий трещащий звук.
• Колокол: металлический колокол, который используется для создания праздничных и обрядовых звуков. 
• Русские гусли
  В Древней Руси часто звучали мелодичные звуки струн этого инструмента. Под него распевали песни, складывали былины и сказки. Гусли – старинный музыкальный инструмент. До сих пор неизвестны точные временные рамки его создания, но, погрузившись в изучение истории русских гуслей, можно узнать много интересного и взглянуть на древний инструмент по-новому.
  
  

История инструмента

Известно, что впервые изображение гуслей (или инструмента, на них похожего) появилось в документах, датированных II веком нашей эры. Более точные доказательства использования этого инструмента на Руси содержат письменные источники византийцев, где они восхищаются виртуозной игрой «русичей» на гуслях.

В Древнерусском государстве гусли звучали не только в царских покоях, но и в крестьянских избах, на ярмарках и городских праздниках. Без гуслей образ скомороха видится незаконченным. Конечно, они играли на разных инструментах, например, балалайках, дудочках, но на гуслях – обязательно!

Стационарные гусли используются в основном для концертных выступлений.

Популярность русских гуслей утихла во времена царствования Петра I. Страна начала существовать по европейскому подобию, и в моду вошли другие музыкальные инструменты: арфа, клавесин и другие. В ту пору на гуслях играли лишь простые люди в глубинке. Однако мастера игры времени даром не теряли, совершенствуя инструмент и манеру исполнения. Так, при Екатерине II мастера-гусляры создали столовидные гусли, звучание которых стало превосходить даже модный на тот момент клавесин.

На протяжении XIX и последующих веков русские гусли продолжали существовать. Пусть на них теперь не играют в каждом доме, но зато им отвели почётное место в оркестре. Гусли исполняют важные и порой именно сольные партии в произведениях как русских, так и зарубежных композиторов.

Гармонь — любимая подруга

Изобретение гармони оспаривается Россией и Германией. Один из первых инструментов был создан руками Франтишека Киршника — чешского органного мастера, и показан петербургской публике в 1783 году. Современный облик гармони спустя полвека придал Кирилл Демианов — русский умелец, проживавший в Вене. Корпус стал резным, расположение клавиш — двусторонним. Через год она была выпущена в массовое производство в России, а спустя всего десятилетие с успехом распространилась по русским весям. В наши дни продолжают радовать звучанием однорядные гармони: «тульская», «ливенка», «вятская», «тальянка». Не менее популярны двухрядные — «русская венка» и «хромка» — знаменитая тульская гармоника.

Громкое, пронзительное и одновременно задорное звучание идеально вписалось в быт и смогло подчеркнуть народный колорит. Наигрыши на гармони стали неотъемлемой частью любого деревенского празднества. Ее звучание помогает хлестко исполнять частушки, протяжно резонировать задушевным песням о любви.

История русской гармони началась с импорта в Россию немецких гармоник в 1820-х годах, а затем их переосмысления и усовершенствования местными мастерами, такими как Иван Сизов из Тулы. Инструмент быстро приобрел популярность, что привело к массовому производству и появлению множества региональных разновидностей, например, «тульская», «ливенская», «хромка». Русская гармонь стала неотъемлемой частью народного быта и фольклора, а её звучание стало узнаваемым символом России. 

Ключевые этапы развития

• Появление в России: Первая ручная гармоника была привезена в Россию из Германии в 1822 году.
• Первые русские мастера: В 1830 году тульский оружейник Иван Сизов приобрел этот инструмент на Нижегородской ярмарке, изучил его устройство и начал изготавливать точные копии, положив начало тульскому производству.
• Массовое производство: Вслед за Сизовым другие тульские ремесленники подхватили идею, и к концу 1850-х годов производство гармоней было налажено на шести фабриках.
• Распространение по стране: Популярность инструмента привела к тому, что производство было налажено и в других городах, например, в Пскове, Саратове, Шуе, и каждое регион стал создавать свои собственные, уникальные варианты гармони.
• Усовершенствования и разнообразие: Мастера вносили изменения в конструкцию, добавляли новые ряды кнопок и создавали свои собственные «настрои», благодаря чему появились такие разновидности как «венка» (из Вены), «хромка», «ливенка», «тальянка» и другие.
• Влияние на культуру: Гармонь стала неотъемлемой частью русской народной культуры, вытеснив традиционные инструменты, такие как балалайка и гусли