Մարդիկ հազարավոր տարիներ շարունակ զենք ու զրահն օգտագործել են որսորդություն անելու, իրենց պաստպանելու և մյուսների վրա հարձակվելու նպատակով։Զենքն ոգտագործվում է հարձակման համար,իսկ զրահը կրում են վնասվածքներից պաշտվանվելսւ համար։Զրահի առաջին օրինակները պատրաստված են եղել փայտից կամ քարից։

2. Արաջին զենքերը եղել են քարից։Արաջին մարդիկ ապրել են հարյուր հազարավոր տարիներ առաջ։Հնագետները (գիտնականեր, ովքեր ուսումնասիրում են հնագույն մարդկանց կյանք ու կենցաղը) հայտնաբերել են հնագույնմարդկանց սրած քարեր,որոնք օգտագործվել են ոպես զենքեր։

3.Առաջին զենքերը օգտագործվել են որսորդության անելիս և կռվելիս։Հնագետները հայտնաբերել են խոշոր եղջերավոր անասուններ,եղնիկների և մամոնտների ոսկրներ, որոնք ուսումնասիրելիս պարզվել է,որ մարդիկ այս կենդանիներին որսացել և սպանել են քարե զենքերով։

4.Առաջին ռազմիկները զրահ չեն կրել։Ընդունված է համարել,որ մարդկանց,առաջին ցեղերը կռվել են միմյանց դեմ՝ գրավելու լավագույն որսորդական տարացքները և ջրի աղբյուրները այս մարդիկ զրահներ չեն օգտագործել,այլ պարզապես խույս են տվել թշնամու զենքերից։

5.Վահանը հանդիսացել է պաշտպանության միջոցով։Նիզակի ընթացքը կարողացել են կասեցնել ՝դրա ուղությամբ պահելով փայտի մի կտոր։Շուտով մարդիկսկսեցին պատրաստել վահաններ փայտի ողորկ կտորներից ,որոնք հետևի մասում բռնակ և բազմատեսակ վահաններ,այդ թվում ՝ մետաղից,փայտից և կաշվից։

6.Նիզակները եղել են առաջին արդյունավետ զենքերը։Վաղ ժամանակների բազմաթիվ նիզակներ բաղկացած են եղել քարե սայր ունեցող փայտե ձողից։Նիզակի միջոցով մարդը կարողանում էր հարձակվել թշնամու վրա հեռու տարածությունից։Առաջին նիզակները հայտնվել են 400000 տարի առաջ, և դրանց մնացորդները հայտնաբերվել են Գերմանիայում։

7.Հին եգիպտացիները ամենայն հավանականությամբ որպես զրահ օգտագործել են մազերը։Հին եգիպտացիներից ոմանք երկարացրել են իրենց մազերը,դրանցից ստացել են հաստ հյուսեր և փաթաթել են դրանք իրենց գլխի շուրջ ճակատամարդ գնալուց առաջ։Նրանք կարծում էին,որ հույսերը կոգնեն պաշտպանել իրենց գլուխները։

8.Որոշ եգիպտացի զինվորների վահաններ նրանց մարմնի չափով էին։Ք․ա․ մոտ 1800թ․զինվորները կրում էին իրենց հասակի բարձրության վահաններ։Երբ թշնամին հարձակվում էր,նրանք թագնվում էին իրենց վահանի ետևում,ապա դուրս էին ցատկում ՝ նիզակները գործի դնելու։

9.Եգիպտական հետևակի զինվորները(ոտքի վրա կռվող)հաճախ կիրառում էին կացիներ:Զինվորները որոնք նաև մասամբ հանդիսանում էին փարավոնի (թագավորի) թիկնապահները,կորում էին հատուկ տեսակի կացիներ:Այս զենքերը բաղկացաց էին բրոնզից,շատ ծանր էի , ինչը նշանակում էր,որ մեծ էր դրանց հարվածի ուժը ճակատամարտում կիրառելիս:

10.Ասորիները կրում էին երկար թիկնոցները ողազրահից:Ք.ա. մոտ 900թ. ասորական բանակի որոշ զինվորներ կրում էին ամբողջական օղազրահ:Այն բաղկացած էր փոխկապակցված մետաղե օղակներից,որոնք կարողանում էին դիմակայել թրերի և նիզակների հարվածներին:

11.Բաբելացիները կրում էին վառ գունավորում ունեցող զրահներ:Ք.ա. մոտ 1000թ. Միջագետքը այսորվա Իրաքի մի մասը) հայտնի էր իր հարուստությամբ:Բաբելացի զինվորները հաճախ կրում էին վառ գունավորմամբ զրահներ,որոնք ճակատամարտի ժամանակ նրանց ավելի տպավորիչ տեսք էին հաղորդում:

12.Հոմպլիտները զինված հետևակ զինվորներն էին:Ք.ա. մոտ 700 թվականից հունական հետևակը զինված էր վահանով,սաղավարտով նիզակով և թրով:Նրանց անվանում էին հոպլիտներ (զինված մարդիկ:)Ամեն հոպլիտ կիրառում էր իր սեփական զենքն ու զրահը:

13
«Այրին», նորավեպ (1888), հայ գրող Գրիգոր Զոհրապի վաղ շրջանի նորավեպերից է։ Զետեղված է «Խղճմտանքի ձայներ» ժողովածուի մեջ։ Ստեղծագործության նյութը հայ ժողովրդի դժբախտություններից մեկը՝ պանդխտությունը և դրա հետևանքներն են^[1]։ Ստեղծագործության մեջ գրողը ցանկացել է ժամանակի քնած խիղճն արթնացել կյանքի ծանր հարվածներից կքած մարդկանց հանդեպ։ Նորավեպում կյանքի այդ հարվածների զոհը Զարդարն է՝ այրիացած նորահարսը։

14
Հոմպլիիտները կռվում էին փաղ անգներ կոչվող կատուկ կազմավորումներով։ՃԱկամաչտ գնալիս հոպլիտները կանգնում էին ուս ուսի տված,այնպես որ մեկի վահանը մասամբ ծասկեսր մյուսի վահանը,իսկ նիզակներն ուղղված էին դեպի առաջ։

15 Հույն զինվորներն ունեն, այսպես կոչված, «մողեսի սվին»։ Հոպլիտների նիզակների ներքևի մասում կար բրոնզե շեղբ։ Սա օգտագործվում էր նիզակը ուղղաձիգ դիրքով հողի մեջ խրելու համար և կոչվում էր «սաուրոտեր», այսինքն՝ «մողեսի սվին»:

16
Լավագույն սաղավարտները բաղկացած էին միատեսակ մետաղի շերտից։ Հունական Կորնթոս քաղաքի հմուտ
մետաղագործները հայտնաբերեցին, թե ինչպես կարելի է բրոնզի մի շերտը կռել և ստանալ սաղավարտ: Այս մեթոդով պատրաստված սաղավարտը շատ ավելի ամուր էր, քան մի քանի մետաղակտորից պատրաստվածը: Այս սաղավարտները կոչվում էին կորնթոսյան:

17
Զինված հետևակը կազմավորում էր լեգեոններ։ Հռոմեական
բանակի հիմնական կռվող կազմավորումը լեգեոնն էր, որը բաղկացած էր մոտ 6000 զինվորից։ Մեծ մասը զինված էր զրահազգես– տով, սաղավարտով, մեծ ուղղանկյուն վահանով, թրով և նետվող նիզակով:

18
Հռոմեական զրահը բաղկացած էր մետաղե երկար նեղ շերտերից: 50-250
թվականներին՝ Հռոմեական կայսրության հզորության lorica segmentata» տեսակի զրահ: Այն բաղկացած էր մետաղի նեղ երկար շերտերից, որոնք ճկվում էին ըստ զինվորի մարմնի կառուցվածքի և փոխկապակցվում էին կաշեփոկերով ու ճարմանդներով:

19
զինվոր, ով կրում էր կարճ օղագրահ պարեգոտ, սաղա- վարտ, ձվաձև վահան։ Նրա զենքերն գլադիուսն ու տեգը:
Հռոմեական օժանդակ ջոկատները կրում
էին ավելի էժան զենքեր։ Յուրաքանչյուր հռոմեական լեգեոն ներառում էր օժանդակ ջոկատի զինվորների (զինվոր- ներ, որոնք Հռոմից չէին): Նրանք ունեին իրենց սեփական զենքերը, այդ զինվորները հաճախ կրում էին պարեգոտներ՝ ծածկված օղազրահով կամ թեփուկավոր զրահով, որոնք բաղկացած էին բազմաթիվ մանր մետաղե թիթեղներից
20
Հռոմեացի զինվորների խմբերը երբեմն
ընդունում էին կրիայի ձև։ Հռոմեացի զինվորների
կողմից կիրառվող մի մեթոդ կար, որը կոչվում էր տեստուդո կամ «կրիա»: Զինվորները կազմում էին իրար կիպ կպած կարճ շարքեր, վահանները բռնում էին այնպես, որ ծածկեն շարքերը կողքերից և վերևից, ինչպես կրիայի խեցին է: Այս կազմավորմամբ նրանք կարողանում էին առաջանալ դեպի թշնամին՝ ապահով– P ված լինելով նիզակներից
և նետերից:

21
Հռոմեացիներն իրենց թրերն ընդօրինակել էին իսպանացիներից։ Ք.ա. 200
թվականից հետո հռոմեացի զինվորները կրում էին ուղիղ սայրերով և սուր եզրերով թրեր: Դրանք փոխառել էին իսպանացի զինվորներից, որոնք ճակատամարտում պարտության էին մատնել հռոմեացիներին:
դակ ջոկատի ով կրում էր ազրահ– աձև վահան:
in, սաղա–
քերն են
ն ու տեղը:

22
Ավելի ուշ հռոմեացիների հետևակը այլևս չէր կրում
զրահ: Ք.ծ.հ. մոտ 350 թ. հռոմեացի զինվորները նախընտրում էին կռվել մարտի դաշտում արագ շարժվելով: Նրանք դադարեցին կրել ծանր զրահներ և պաշտպանվելու համար գործածում էին մեծ վահաններ և մետաղե սաղավարտներ:

23
Ավելի ուշ հռոմեական բանակն օգտվում էր վարձ
կան նետաձիգների
ծառայությունից։ Հռոմեացի
հրամանատարները կարծում էին, որ նետաձիգներն օգտակար էին բարբարոս ցեղերի դեմ հարձա կումների ժամանակ։ Սակայն հռոմեացիները հմուտ նետաձիգ- ներ քիչ ունեին, հետևաբար վար- ձում էին զինվորներ այլ երկրներից, որոնք լավ նետաձիգներ էին:
24

Հռոմեական վահանները վառ
գունավորում ունեին: Ավելի ուշ հռոմեական բանակի ամեն կազմավորում ուներ վահանի ուրույն ձևավորում: Մի քանիսը զարդարված էին արծիվների, կարիճների կամ դելֆինների նկարներով, մյուսների վրա պատկերված էին կայծակի շանթեր և գալարներ:

25
Արծիվը սուրբ խորհրդանիշ էր
համարվում։ Հռոմեական յուրաքանչյուր լեգեոն ուներ
բրոնզե ոսկեպատ արծիվ՝ aquila, որն ամրացված էր 3 մետրանոց սյան գագաթին: Ընդունված էր համարել, որ արծիվը սուրբ էր աստվածների համար, և թշնամու կողմից դրա առևանգումը մեծ
խայտառակություն էր լեգեոնի համար:

26
Ավելի ուշ հռոմեական հեծելազորը կրում էր հսկայական վահաններ։ Հռոմեական բանակի մեկ այլ խումբ անվանվում էր scutat, այսինքն՝ վահանակիրներ: Այս զինվորները կրում էին օղազրահից վերարկուներ և հսկայական վահաններ, որոնք պետք է պաշտպանեին իրենց և ձիերին: Նրանք սրընթաց արշավում էին դեպի թշնամու բանակը, նետում էին տեգեր և հետո ետ նահանջում՝ մինչև թշնամին կկարողանար հակահարված հասցնել:

27
Գլադիատորները կռվում էին
արենայում։ Հռոմեական բազմաթիվ
քաղաքներ ունեին համալիրներ, որոնք կոչվում էին արենաներ. դրանք բազմաթիվ նստատեղեր ունեին, իսկ կենտրոնում ձվաձև տարածություն էր՝ ծածկված ավազով: Արենայում բեմադրվում էին կռիվներ այն մարդկանց միջև, որոնց անվանում էին գլադիատորներ։ Նրանց մար– զում էին կռվելու մինչև մեկնումեկի մահը՝ ամբոխին ուրախացնելու նպատակով: Կռվելիս նրանք գործածում էին թրեր, նիզակներ, դանակներ և այլ զենքեր:

28
Գլադիա–
տորների սաղավարտները խոշոր էին և ունեին Հատուկ ձևավորում։
շիվները շոուի տպավորիչ աս էին կազմում։ -ադիատորների զենքն զրահը զարդարված էին վառ փետուրներով, գեղեցիկ
ձևավորմամբ և նույնիսկ երբեմն պատմում է

29
Գլադիատորների զրահը
նախատեսված չէր կյանքը փրկելու համար։
Այս կռիվների նպատակը զենքերի կիրառության շոու կազմակերպելն էր, իսկ պարտությ 3 ան գինը մահն էր։ Եթե գլադիատորի թևը կամ ոտքը վնասվում էր, նա, ամենայն հավանականությամբ, չէր մահանում, սակայն դա համարվում էր կռվի վերջը։ Որոշ գլադիատորներ կրում էին ոտքի կամ ձեռքի զրահներ, որպեսզի շոուն շարունակվի հնարավորինս երկար:

30
եր աչքի Սաղավարտի մի տեսակ կար, որը չուներ համար նախատեսված անցքեր։ Երբեմն գլադիատորական մարտերի կազմակերպիչները ստիպում էին նրանց կրել անդաբադ կոչվող սաղավարտներ, որոնք ծածկում էին աչքերը, որպեսզի գլադիա– տորները հույսը դնեին միայն իրենց լսողական զգայարանի վրա:

31
Կելտերը մարտակառքերի միջոցով վախեցնում էին թշնամուն։ Հակառակորդ կելտական
ցեղերի միջև ճակատամարտերը հաճախ սկսվում էին հետևյալ կերպ. հմուտ ռազմիկ հեծյալները մարտակառք նստած կատարում էին մի քանի հնարք՝ ցուցադրելով իրենց հմտությունը։

32
Հոներն ավելի թեթև
էին զինվում։ Ք.ծ.հ. 370 թ. հոներն
Ասիայից տարածվեցին Եվրոպայով մեկ: Նրանք կռվում էին ձիու վրա, աղեղներո և նիզակներով, սակայն զրահ չէին կրու Նրանք արագ էին շարժվում և
գթասրտություն չէին ցուցաբերում:

33
Դակերի ֆալքսը մանգաղը) սարսափելի զենք էր։
Դակերը բնակվել են այժմյան Ռումինիայում Ք.ծ.հ. մոտ 400-600 թթ.
և հիմնականում կռվել են ոտքի վրա:
Որոշ դակ ռազմիկներ ունեին երկար, կեռ թուր` լայն սայրով, որը կոչվում էր ֆալքս: Այս զենքն
այնքան սուր էր և ծանր, որ կարող էր մարդուն երկու կես անել:

34
Ֆրանկներին անվանել են իրենց նախընտրելի զենքի անունով։
Գերմանացի ցեղերի մի խումբ, ովքեր ապրել են Ք.ծ.հ. 300-600 թթ., հայտնի էին փոքր նետող կացինների գործածությամբ: Այդ զենքն ուներ կարճ բռնակ և փոքր քառակուսի գլխիկ, որին անվանում էին ֆրանցիսկա։ Մարդիկ, ովքեր գործածում էին այդ զենքը, կոչվում էին ֆրանկներ և շուտով ողջ ցեղը կոչվեց ֆրանկներ որից էլ հետագայում առաջացավ Ֆրանսիա բառը:

35
Բազմաթիվ բարբարոսներ կրում էին զրահ` զարդարված ոսկով, արծաթով կամ թանկարժեք քարերով։ Հռոմեացիները «բարբարոս» էին անվանում Հռոմեական կայսրությունից դուրս ապրո անքաղաքակիրթ ցեղերին։ Նրանք սիրում էին ցուցադրել իրենց հարստությունը և այդպիսով ընգծում էին իրենց դիրքը մարդկանց մեջ:

36 Չինական զորքերը կրում էին տասնյակ մետաղական թիթեղներից բաղկացած
զրահներ: Թիթեղի չափերն էին՝ 8 սմ երկարություն և 6 սմ լայնություն, դրանք կարված էին կաշվե հագուստի վրա կամ փոխկապակցված էին կաշեփոկերով:
Ք.ա. մոտ 221 թ. Չինաստանի տարբեր շրջաններ միավորվեցին:
Չինացիները հավատացած էին, որ այդ միասնությունը իրենց հզորության և հարստության
հիմքն էր:

37
Մետաքսե շապիկներն
օգնում էին պաշտպանվել նետերից:
Բազմաթիվ չինացի զինվորներ զրահի
տակից հագնում էին մետաքսե շապիկ։ Երբ նետը ծակում էր զրահը, մետաքսե շապիկը մտցնում էր վերքի մեջ՝ առանց այն պատ– ռելու։ Շապիկը զգուշորեն ձգելու դեպքում
հնարավոր կլիներ նետը դուրս հանել:

38 Աղեղազենը առաջին անգամ
օգտագործվել է Չինաստանում։ Այն ավելի կատարելագործված էր, քան Չինաստանի հյուսիսում ապրող քոչվոր ցեղերի կողմից գործածվող աղեղները: Աղեղազենը բաղկացած էր կարճ, հզոր աղեղից, որը գտնվում էր փայտե ձողի վրա և գործում էր ձգանով:

39
Հետևակը կիրառում էր ձողանման զենքեր: Չինական հետևակը
հաճախ կիրառում էր 2 մ երկարություն ունեցող նիզակներ: Հաճախ նիզակի գլխիկին փոխարինում էին որևէ կացնանման կտրող զենք կամ շերտատող սայր: Այս զենքերը հետևակին հնարավորություն էին տալիս տարբեր միջոցներով հարձակվել թշնամիների վրա և շրջանցել նրանց վահանները:

41
Մութ դարերը հաջորդեցին Հռոմի անկմանը 410 թվականից։
Բարբարոսներն Արևմտյան Հռոմեական կայսրության իշխանությունը վերցրին իրենց ձեռքը, իսկ հնագույն մշակույթն ու հմտությունները մոռացվեցին։ Արևելյան Հռոմեական կայսրությունում իշխանու- – թյունն ու հողերն անցան բարբարոսներին, սակայն այն գոյատևեց և վերածվեց Բյուզանդական կայսրության: Բյուզանդա- ցիները շարունակեցին կիրառել հռոմեական ոճի զենք ու զրահ:

42
Անգլիական հեծելազորը թեթև էր
զինված: Ք.ծ.հ. մոտ 450 թ. մինչև Ք.ծ.հ. 700 թ. գերմա–
նական ցեղերը գրավեցին և բնակեցրին Բրիտանիան, դրանք իշխում էին կղզու մեծ մասում։ Միայն ամենա– հարուստ անգլիացիները կարող էին կրել զրահազգեստ– ներ: Մեծ մասը ճակատամարտի ժամանակ կրում էր նիզակ, թուր, իսկ որպես զրահ՝ կլոր վահան և
սաղավարտ:

43
Բերսերկերները որպես զրահ հագնում էին կենդանու մորթի։ Վիկինգ ռազմիկներից ոմանց անվանում էին բերսերկերներ, այսինքն՝ «արջի շապիկներ», քանի որ նրանք սովորություն ունեին ճակատամարտի ժամանակ կրել արջի կամ գայլի մորթի:

45
Ծանր հեծելազորը ղեկավարում էր մարտի
դաշտը: Ք.ծ.հ. 955 թ. գերմանացի ասպետների փոքրաթիվ բանակը Լեչֆելդի ճակատամարտում՝ Գերմանիայում ջախջախեց մագյարների (հունգարացիներ) ավելի մեծաթիվ հեծելազորին: Ասպետները (զրահ, նիզակ և թուր կրող տղամարդիկ) համարվում էին զինվորների ամենաարդյունավետ խումբը:

46Առաջին ասպետները կրում էին օղազրահ։ Մոտ
1000 թ. Եվրոպայում զրահների մեծ մասը բաղկացած էր օղակներից:
Օղազրահը ճկուն էր և չէր թողնում, որպեսզի թուրը հեշտությամբ վնասի զինվորին։ Այս զրահը թանկարժեք էր, հետևաբար միայն առավել հարուստները կարող էին իրենց թույլ տալ կրել օղազրահ:

47

Վահանների վրա կային հատուկ
զարդարանքներ, որպեսզի նրանց տերերը
ճանաչելի լինեին: Մոտ 1150 թ. սկսած ասպետները կրում էին սաղավարտներ, որոնք լրացուցիչ պաշտպանության համար նաև ծածկում էին կրողի դեմքը: Գրեթե նույն ժամանակաշրջանում նրանք նաև սկսեցին վահանների վրա նկարել հերալդիկ (զինանշանային) պատկերներ, որպեսզի ճակատամարտի ժամանակ զինվորները ճանաչեին միմյանց:

48
Վաղ շրջանի ասպետները երբեմն կրում էին կաշվե զրահներ։ Օղազրահն արդյունավետ, սակայն նաև ծանր ու թանկարժեք էր, այդ պատճառով որոշ ասպետներ կրում էին եռացրած և կարծրացրած կաշվից պատրաստված զրահներ: Դրանք կրելն ավելի հեշտ ու թեթև էր և որոշակի չափով պաշտպանում էր հարձակումից:

49
Տախտակավոր զրահն ավելի լավ պաշտպանություն էր ապահովում, քան օղազրահը:
Մոտ 1300 թ. ձևավորվեցին նոր տեսակի նետեր ու թրեր, որոնք ճեղքում էին օղազրահը։ Սա նպաստեց տախտակավոր զրահի զարգացմանը, որը բաղկացած էր մարմնին ամրացվող համապատասխան պողպատե շերտերից, ինչի մեջ նետերն ու թրերը հեշտությամբ չէին կարող ներթափանցել:

50 Գայիսոնը կարող էր ջարդու– փշուր անել զրահը։ Տախտակավոր զրահը ամենաարդյունավետ կերպով ջախջախող գայիսոնն ուներ մետաղե մեծ գլխիկ և երկար կոթ: Գայիսոնի հարվածով ջարդուփշուր էին լինում տախտակավոր զրահն ու այն կրողի ոսկորները:

51
Հետևակը սովորաբար աղքատիկ
էր զինված։ տ 1000 տարի առաջ Unun
հասարակ հողագործներն ու արհեստավորները պաշտպանում էին իրենց տները թշնամու
բանակից: Նման մարդիկ չէին կարող իրենց թույլ տալ կրել զրահ և սովորաբար կրում էին պարզապես նիզակ և մեծ դանակ կամ
կացին: Նրանք սովորաբար հսկում էին ամրոցները և փոքր քաղաքները:

52
Երկար աղեղը
մահացու զենք էր: Մոտ 1320
թվականից անգլիացիները բանակում ընդգրկում էին հազարավոր նետաձիգների: Նետաձիգները մարզված էին և կարողանում էին արձակել մեկ րոպեում ութը նետ՝ առաջացնելով նետերի տարափ, որը կարող էր խոցել թշնամուն հեռու տարածությունից:

53
Որոշ զենքեր առաջացել էին հողագործական գործիքներից։
Բազմաթիվ զինվորներ գործածում էին զենքեր, որոնք պարզապես հողագործական գործիքների հատուկ տեսակներ էին։ Սակրն առաջացել էր թփեր էտող սարքից, սակայն այն կարող էր օգտագործվել հեծյալին ձիուց գլորելու, ապա զրահը ջարդուփշուր
անելու համար:

54 Աղեղազենը կիրառվում էր որոշ
երկրներում։ Իտալիայի և Եվրոպայի այլ տարածքներում (այժմյան Բելգիա, Նիդերլանդներ) աղեղի փոխարեն նախընտրում էին օգտագործել աղեղազենը։ Այն աղեղի նման արագ չէր արձակվում, սակայն օգտագործելը հեշտ էր, և հարվածը շատ ավելի ուժեղ էր։

55
Հետևակի որոշ
զինվորներ կրում էին զրահ։
Հարուստ քաղաքների կողմից պատերազմ ուղարկված հետևակը հաճախ զինված էր լինում զրահով։ Նրանք սովորաբար ձևավորում էին ամուր կազմավորումներ՝ առաջ պարզելով իրենց երկար նիզակները, և կարող էին շատ արդյունավետ լինել ճակատամարտում:

56 Զրահակիր ասպետ
ները համարվում էին
ամենակարևոր զորքերը։
Ասպետները կրում էին լավագույն զենքն ու և ցանկացած բանակը Պահը ամենափորձառու անդամ– ներն էին, այդ իսկ պատ– ճառով նրանց հաճախ էին վստահում բանակի հրամանատարությունը:

57
Ասպետները երբեմն կռվում էին որպես հետևա– կային, այլ ոչ թե ձիավոր։
Անգլիացի ասպետները մոտ 1300 թ.-ից սկսեցին կռվել որպես հետևակային: Սա նրանց հնարավորություն տվեց ավելի ապահով դիրքեր գրավել և ավելի արդյունավետ համագործակցել մյուս զինվորների հետ:

58
Ձիու զրահը բաղկացած էր մետաղից և կաշվից, ինչը նախատեսված էր ձին պաշտպանելու համար։ Մոտ 1300 թ. ասպետները
գերին ի է եր տեսակի գրածներ Կանց զրահի ձիերը կարող էին սպանվել կամ լել թշնամու նետից կամ նիզակից՝ ասպետին վնասվել parg է թողնելով թշնամու հարձակման համար: ակատամարտերի ժամանակ զրահակիր ձիերով հեծյալներին տեղակայում էին առաջնագծում:

59
ալսաշղթան գործածելը բարդ էր։
Այն բաղկացած էր սուր եզրեր ունեցող մեծ մետաղե գնդից, որն ամրացված էր շղթային, իսկ շղթան՝ փայտե բռնակին: Այն սարսափելի հարվածներ կարող էր հասցնել թշնամուն, սակայն նաև կարող էր անսպասելիորեն ետ ճոճվել դեպի կիրառողը, այդ պատճառով միայն դրան հմտորեն տիրապետող մարդիկ էին այն կարողանում ճիշտ
օգտագործել:

60
Ամեն մարդ ճակատամարտի ժամանակ ուներ իր տեղը։
Ամեն ճակատամարտից առաջ հրամանատարը դիքրավորում էր բանակը, որպեսզի լավագույն կերպով օգտագործվեին բոլորի հնարավորու– թյունները: Լավագույն զրահներով զինվորներին տեղակայում էին այնտեղ, որտեղից սպասվում էր թշնամու հարձակումը, մինչդեռ նետաձիգներին տեղակայում էին կողքերում (աջ կամ ձախ), որպեսզի նրանք այդտեղից արձակեին նետերը ուղիղ մարտադաշտ: Թեթև զրահակիրներին տեղակայում էին ետևում, որոնք պատրաստ էին հետապնդել թշնամուն, եթե վերջինս նահանջեր:

61
Աղեղները ները պատ–
րաստված էին տարբեր
նյութերից։ Միջին Արևելքի անապատային շրջաններում զինվոր– ների աղեղները բաղկացած էին կենդանիների եղջյուրներից, ոսկոր– ներից կամ ջլերից, որոնք ամրացնում էին իրար, ապա կոր տեսք տալիս դրանց: Սրանք կոչվում էին բաղադ– րյալ աղեղներ, և նետերն արձակում էին շատ ավելի մեծ ուժով, քան երկար աղեղները:

62
Մոնղոլները կրում
էին թեթև զրահ։ Կենտրոնական Ասիայի մոնղոլներ կոչվող ցեղատեսակը ղեկավարում էր Չինգիզ Խանը (1162–1227թթ.): Նրանց զրահը թեթև էր, քանի որ Կենտրոնական Ասիայում երկաթի պակաս կար: Արդյունքում նրանք մշակեցին տարբեր մեթոդներ, որոնք հիմնված էին արագաշարժ հեծելազորի հարձակումների վրա:

63 Կեռ թրերը հայտնի էին յաթաղան անվանմամբ։ Մոտ 1100 թ. Սիրիայի Դ Դամասկոս
այտնաբերեցին քաղաքում աշխատող զինագործները հայտ թուր պատրաստելու մի նոր եղանակ։ Պո մի քանի շերտ ճկում էին, դնում իրար վրա՝ մինչ դրանք շատ տաք էին: Այս նոր տեսակի պողպատը կիրառվում էր կեռ թուր քաշ պատրաստելու համար, որը թե թեթև ուներ, թե՛ չափազանց սուր էր. այն անվանեցին
յաթաղան:

64
Թենեկե տեսակի զրահը բաղկացած էր օղակավոր վերնա– զգեստից, որի վրա գտնվում էին իրար մասամբ ծածկող մետաղե ողորկ կտորներ: Այդ կտորների
երկարությունը 6 սմ էր, իսկ լայնությունը` 2 սմ։ Այդ շերտերը թույլ էին կապված իրար, որպեսզի օդը ներթափանցեր, իսկ թրի
հարվածը՝ ոչ։ Զրահը թեթև էր, հարմար և արդյունավետ, սակայն՝ նաև թանկարժեք:

65
Տաք անապատում կռվելիս զրահը պետք է թեթև լիներ։ Միջին Արևելքի անապատներում չէր օգտագործվում Եվրոպայում կիրառվող տախտակավոր զրահը։ Մետաղի շերտերը չէին թողնում, որ օդ ներթափանցեր մարմին, ինչպես նաև շատ անհարմար էին Փոխարենը 13–15–րդ դարերում անապատում կռվողները կրում էին լայն համազգեստ և զրահի թեթև
կտորներ:

67
Խանդան թուր էր երկար, ուղիղ սայրով։ Այս թուրն ուներ ծանր, սակայն երկկողմանի սայրեր և բռնակ, որն այնքան մեծ էր, որ պետք էր բռնել երկու ձեռքով։ Ավելի մեծ խանդաները գցում էին գոտուց դեպի վեր`
ուսը, այնպես որ կախված լիներ կրողի մեջքից:

68
Հնդիկ զինվորներն օգտագործում էին պատա:
Պատան երկաթե ձեռնոց էր (թաթպան), որը ձգվում էր գրեթե մինչև արմունկը և ամրացված էր թրին: Այն շատ արդյունավետ էր խոցում. հատկապես երբ հեծելազորը հարձակվում էր հետևակի վրա, սակայն ավելի քիչ արդյունավետ էր կտրելիս:

69
Թալվարը կեռ թուր էր, որն ուներ միակողմանի սուր, կտրող սայր: Կոթերը հաճախ կլորավուն էին՝ նման ատրճանակի կոթի: Դրանք զարդարված էին արծաթով, ոսկով և կիսաթանկարժեք
քարերով:

70
Փղերին օգտագործում էին պատերազմներում։ Փղի մեջքին կաշեփոկով ամրացնում էին փոքր նստատեղ (հոուդահ)։ Աղեղներով, իսկ հետագայում ատրճանակներով զինված մարդիկ նստում էին հոուդահի մեջ և փղի գլխի վրայով կրակում թշնամու վրա։

71 Պոլինեզացիները կռվում էին
առանց զրահի կամ վահանի։ Խաղաղ- օվկիանոսյան կղզիները համարվել են պոլինեզական մշակույթի տուն: Մինչ եվրոպացիների հետ կապ հաստատելը` մոտ 1750 թ., պոլի լինեզացիներն իրենց զենքերը պատրաստում էին բնական նյութերից: Նրանք նախընտրում էին հույսը դնել հմտության կամ շարժումների, քան զենքի վրա, թեև նրանցից ոմանք, որպես պաշտպանվելու միջոց, հագնում էին հնդկական ընկույզի մանրաթելից հյուսված հաստ շապիկներ:

72
Շնաձկան ատամ–

ներից պատրաստում էին թուր։ Արևմտյան Պոլինեզիայում շնաձկան ատամներն ամրացնում էին երկար մահակների կողքերից և ստանում թեբուտջե կոչվող զենք։ Այն գործածվում էր կտրելու և ջարդելու համար ու շատ վտանգավոր էր մոտ տարածու– թյան մարտերի ժամանակ:

73
Բումերանգը միշտ
չէ, որ հետ էր վերադառնում։
Բնիկ ավստրալացիները կիրառում էին նիզակ, աղեղ, նետ, ինչպես նաև բումերանգ: Այն նախատեսված էր օդում պտտվելու և ճշգրտությամբ թիրախին հասնելու համար։ Միայն թռչուններ որսալու համար նախատես ված թեթև բումերանգներն էին ետ գալիս դեպի նետողը:

74
Ռազմական
մահակներն օգնող զենքեր
էին: Փայտե մահակները տաշում
էին փայտի մեկ կտորից, դրանց երկարությունը ավելի քան 1 մ էր: Դրանց գլխիկը ծանր էր ու լայն, և հաճախ դրանց վրա կարելի էր տեսնել մանրակրկիտ քանդակած զարդանախշեր:

75
Մաորիներն օգտագործում էին
փայտե զենքեր։ Նոր Զելանդիայում ապրող
պոլինեզացիները հայտնի էին մաորի անվանմամբ:
Նրանք պատրաստում էին յուրահատուկ մահակներ:
Դրանցից մեկը գուրզն էր, որն ուներ կարճ կոթ և լայն
կոր սայր, որն օգտագործվում էր թշնամուն
կոտորելու համար:

76 Իկլվա տեսակի զենքը մահացու
զենք էր: Հարավային Աֆրիկայի զուլուս ցեղը 1816-
1828 թթ. ղեկավարվում էր Շակա թագավորի կողմից, ով հիմնեց մի կայսրություն, որը զբաղեցնում էր հազարա– վոր քառակուսի կիլոմետրեր։ Շական գործածության մեջ դրեց մի նոր զենք՝ իկլվան, որը լայն սայրով կարճ նիզակ էր և օգտագործվում էր թշնամուն խողխողելու համար։ Այն շատ ավելի մահացու էր, քան տվյալ տարածքում օգտագործվող այլ նիզակներ:

77
Ասեգայը նետվող նիզակի տեսակ էր։
Այն ուներ ավելի փոքր և ավելի թեթև գլխիկ, քան իկլվան։ Զուլուսի ռազմիկները ճակատամարտն սկսում էին երկու կամ երեք ասեդայ նետելով, ապա արագորեն վազում էին առաջ՝ իկլվայով հարձակվելու:

78
Սաղավարտները ցուցադրության համար էին, այլ ոչ թե պաշտպանության։
Քուլուսի ռազմիկները կրում էին գլխազարդ՝ ավելի բարձրահասակ և ավելի տպավորիչ տեսք ունենալու համար: Դրանք բաղկացած էին ջայլամի փետուրների հյուսից, որոնց ամրացված էին կռունկի փետուր- ներ և գունավոր մորթե
կամ բրդե փնջեր:

84
Վահաններն առավելագույնս
զարդարված էին: Ացտեկ և մայա ռազմիկների վահանները պատրաստվում էին փայտից և պատվում կենդանիների ու թռչունների վառ գույների մորթիներով և փետուրներով։ Նրանք հաճախ վահանների ներքևի հատ– վածից կախում էին փետուրներ կամ մորթի՝ տեգերի ուղղությունը շեղելու համար:

85
Տոմահավկը հյուսիսամերիկյան ցեղերի հայտնի զենքն էր: Սա կարճ կոթով և ծանր գլխիկով կացին էր։ Առաջին տոմահավկերի գլխիկները քարից էին, սակայն երբ եվրոպացիները հասան Հյուսիսային Ամերիկա, ցեղերն սկսեցին գնել պողպատե գլխիկով
տոմահավկեր:

86 Սամուրայները հագնում էին վարպետորեն մշակված զրահ։ 800–1860 թթ. սամուրայ
անվամբ հայտնի ռազմիկներն իշխում էին Ճապոնիայի կղզիներում։ Սամուրայները կրում էին զրահազգեստ, որը բաղկացած էր մետաքսով իրար ամրացված հարյուրավոր մետաղե շերտիկներից: Սամուրայների յուրաքանչյուր խումբ ուներ կրծքանշան կամ սաշիմոնո, որը հաճախ կենդանու կամ բույսի նկար էր:

87
Սամուրայի թուր պատրաստելը տևում էր
շաբաթներ: Սամուրայի թուր պատրաստում էին՝ իրար ձուլելով տարբեր տեսակի պողպատե նեղ շերտեր, այնուհետև ստանալով ողորկ սայր: Յուրաքանյուր թուր պատրաստվում էր վարպետ արհեստավորի կողմից, դա մի գործընթաց էր, որի ժամանակ մետաղագոր– ծությանը ուղեկցում էին աղոթքներ և կրոնական ծեսեր:

88
Բուսիդոն
ռազմիկի վարքականոնն էր։ Մոտ 1500թ. սկսած սամուրայները պետք է հետևեին մի վարքականոնի, որը կոչվում էր բուսիդո. այն ենթադրում էր հավատարմություն և պատվախնդրություն, ինչպես նաև քաջություն և զենքից օգտվելու հմտություն:

89
Նետաձգությունը հիանալի
հմտություն էր: Ք.ծ.հ. 800 թ. սկսած առաջին սամուրայներն իրենց մասնագիտությունը համարում էին «նետի ճանապարհ»: Նրանք կարծում էին, թե նետաձգության հմտությունն ամենակարևորն էր ռազմիկի համար։ Թրերն ավելի ուշ դարձան առավել կարևոր, սակայն նետաձգությունն առանցքային հմտություն էր մինչև 1860–ականները՝ սամուրայների ժամանակաշրջանի ավարտը:

90
Սամուրայների մեծ մասը կրում էր երկու թուր։ Մարտերի ժամանակ առավել հաճախ օգտագործվում էր կատանա տեսակի թուրը, իսկ վակիզաշի տեսակի ավելի կարճ թուրն օգտագործվում էր արտակարգ իրավիճակներում կամ ինքնասպանության ծիսակարգի ժամանակ: Որոշ սամուրայներ պատերազմելիս նախընտրում էին նոդաչի տեսակի շատ ավելի երկար թուրը:
Սամուրայ ռազմիկի նկարը պատկերված է նրանց նախընտրած վառ գունավորմամբ հագուստով:

91
Առաջին հրացանների գնդակները չէին կարող թափանցել ծանր զրահներից ներս։ Վառոդի առաջին տեսակներն այնքան հզոր չէին, որպեսզի մեծ ուժով արձակեյին ատրճանակի գնդակը։ Մոտ 1600թ. զինագործներն արտադրեցին սաղավարտներ և լանջապաններ, որոնք անխոցելի էին։

92
Թնդանոթները կարող էին խոցել զրահը։ Խոշոր թնդանոթներն արձակում էին երկաթե կամ քարե գնդակներ, որոնք կշռում էին 25 կգ։ Դրանք նախատեսված էին քարե պատերը քանդելու համար, սակայն սկսեցին օգտագործվել նաև ճակատամարտերում։ Նման զենքին չէր կարող դիմակայել ոչ մի տեսակի զրահ։
1660 թ. հրազանակիր։ Գոտու վրա գտնվող յուրականչյուր փամփուշտ ունի գնդակ և այն արձակելու համար անհրաժեշտ վառոդ

93
Հեծելազորը շարունակում էր կրել զրահազգեստները։
Մինչև 1914 թ. հեծելազորը, որը ներգրավված է արագաշարժ կռիվներում հաճախ չէր կարողանում վերալիցքավորել ատրճանակը կրակելուց հետո։ Արդյունքում հեծելազորը հաճախ կռվում էր թրերով և գեղարդներով հետևաբար զրահի դերը դեռ կարևոր էր

94
Հետևակի զինվորները կրում
էին փողպաննել եր: Սա զրահի վերջին
տեսակներից մեկն էր: تارها прикр бр фиор уаng
էր, որն իջնում էր սաղավարտից Gbppl
պաշտպանում էր պարանոցը: Փողպանները նաև ցույց էին տալիս այն կրողի տիտղո ղոսը, հետևաբա
приве гиртвилyed the upby Amylopaty wyli
դուրս մղվեցին։ Որոշ երկրներում դրանք
Appendiale delight 1914

95
1850 թ. զինվորների մեծ นั้น
այլևս զրահ չէր կրում։ Հրացաններն
կատարելագործվեցին, և գնդակները հնա էր արձակել ավելի հեռու, ավելի մեծ
ճշգրտությամբ, ավելի մեծ ուժով:

96
քիմիական զենքն
առաջին անգամ օգտագործվել է
սարհային Առաջին համաշխար
երազմում։
1915թ. ապրիլին
մանացիները գերմ կիրառեցին թունավոր գազ
ֆրանսիացի զինվորների նկատմամբ: Այն
գրգռում էր թոքերը և կոկորդը:
Հետագայում զինվորները
սկսեցին կրել
հակագազ–
դիմակներ՝
պաշտպանության
համար:

97
Ժամանակակից զինվորները կրում են
սաղավարտներ։ Արկերի ու հրթիռների պայթյունի հետևանքով առաջանում են մետաղե սուր բեկորներ:
Զինվորները պաշտպանվում են խրամատներ մտնելով: Մետաղական սաղավարտները պաշտպանում են գլուխը
գնդակներից և բեկորներից:

98
Ժամանակակից պատերազմ–
ներում կիրառվում են տանկեր։ Ժամա-
նակակից պարկուճներին և հրթիռներին
դիմակայելու համար անհրաժեշտ զրահները շատ ծանր են, և մարդն այն կրել չի չի կարող, կարող, սակայն դրանք կարելի է հավաքել այնպիսի փոխադրա միջոցի մեջ, ինչպիսին պիսին է տանկը կամ զրահապատ մարտական մեքենան (ԶՄՄ): Այս փոխադրա
իջոցները ժամ մանակակից բանակի առանցքային մասն են կազմում, ինչպես օրինակ՝ ասպետները

99
Լավագույն զրահը
քողարկումն է։ Զինվորները քողարկվում
են՝ օգտագործելով համազգեստի այնպիսի գույներ, որոնք նրանց թույլ են տալիս ձուլվել բույսերի, երկնքի կամ ավազի ֆոնին: Սաղավարտների վրա հաճախ կան կաշեփոկեր, որոնց միջոցով սաղավարտին որոշակի բուսականություն 10 ամրացնում լրացուցիչ քողարկման համար:

100 Ռմբակոծությունից
պաշտպանվելու համար զինվորները կրում են հատուկ տեսակի զրահներ։ Դրանք նախատես իքներից զինվորին պայթյունի ալիք են
պաշտպանելու համար, այդ զրահները հնարավորինս ծածկում են մարմինը, սակայն
զինվորին չեն խանգարում
օգտագործել ձեռքերը՝
ականը վնասազերծելու
նպատակով:

Մասնակցել եմ մայրենիի ֆլեշմոբներին։
Սեպտեմբերի աշխատանքները
Առաջին դպրոցները
Գործնական քերականություն
Վիլյամ Սարոյան. «Ծիրանի ծառը»
Գործնական քերականություն
Վիլյամ Սարոյան «Վիրավոր առյուծի պատմությունը»
Վիլյամ Սարոյան «Թե ինչ է լինում, երբ փորձում են գոհացնել որոշ մարդկանց»
Հրանտ Մաթևոսյան «Հացը»
Հրանտ Մաթևոսյան «Հացը» մաս 2
Հրանտ Մաթևոսյան «Հացը» մաս․ 3
Հրանտ Մաթևոսյան «Հացը» մաս 4
Գորցնական քերականություն
Ռեդյարդ Քիփլինգ․ «Թե ինչպես գրվեց առաջին նամակը»
Հոկտեմբերի առաջադրանքներ
Սեպտեբեր ամսվա մայրենիի հաշվետվություն
Ռեդյարդ Քիփլինգ․ «Թե ինչպես գրվեց առաջին նամակը»
Գործնական աշխատանքի
ԱՌԻՒԾԸ ԵՒ ՄԱՐԴԸ
Տեքստային աշխատանք
Ռաբին Դրանաթ Թագոր «Կուզեի լինել»
.Վիլյամ Սարոյանը հիշում է…
ԵՐԵՔ ՀԱՐՈՒՍՏ
Գործնական աշխատանք
Գործնական աշխատանք 
Ավետիք Իսահակյանի 《Աշուն է, քամի》
Դոնալդ Բիսեթ. պատմվածքներ
Գոճին, որը սովորել էր թռչել
Մրջյունն ու շաքարավազը
Հարգիր ուսուցչիդ(3-րդ հատված)
Գործնական աշխատանք 14-18
Մեր ուսուցիչը (1-ին հատված)
Ստրադիի փոքրիկ գրադարանը(2-րդ հատված)
Նոյեմբերի աշխատանքներ
Գործնական աշխատանք
Երգի հրապույրը. Ավետիք Իսահակյան
Գործնական աշխատանք
Գործնական աշխատանք
Վիլյամ Սարոյանի <<Խորհուրդներ ամերիկացի ճանապարհորդին>>
Այրի կինը և իր որդին. Վարդան Այգեկցի
Գործնական աշխատանք
Ազատ լինել չի՛ նշանակում անգործության մատնվել
Նոյեմբեր ամսվա ֆլեշմոբ
Աղվեսն ու դիմակը և Աղվեսն ու կոկորդիլոսը
Դարձվածքներ
 «Պապն ու թոռը» 
Ակսոտիքոսը
Գործնական աշխատանք
Վաճառականի խիղճը
Գործնական աշխատանք
Ստեփան Զորյան․ «Չալանկը1»
Ստեփան Զորյան․ «Չալանկը2»
 Գրաբար
Ստեփան Զորյան․ «Չալանկը3»
Դեկտեմբերի աշխատանքներ
Կարդալ բայը չի սիրում հրամայական. Դանիել Պենակ
Վարդան Այգեկցի
Գործնական աշխատանք
Ջանի Ռոդարի. ,,Տարօրինակ հարցեր,,
Դաշնամուր: Վիլյամ Սարոյան
Առաջադրանք, 6-րդ դասարան, դեկտեմբերի 1-7-ը 
Գործնական աշխատանք
Պաուլո Կոելիո.Կանաչ եղևնին
Գործնական աշխատանք
Հեքիաթ փշատերև ծառի մասին

Գործնական աշխատանքներ
Գործնական քերականություն
Գործնական քերականություն
Գորցնական քերականություն
Գործնական աշխատանքի
Գործնական աշխատանք
Գործնական աշխատանք 
Գործնական աշխատանք 14-18
Գործնական աշխատանք
Գործնական աշխատանք
Գործնական աշխատանք
Գործնական աշխատանք
Գործնական աշխատանք
Գործնական աշխատանք
Գործնական աշխատանք
Գործնական աշխատանք
Գործնական աշխատանք

1)Mr. Knott was usually tired in the evenings because he taught in a big school in London and lived a long way from the school, meaning he likely had a long and exhausting commute.

2)Mr. Knott got up and went downstairs because the telephone bell rang, and he needed to answer the call.

3)The person who telephoned Mr. Knott was a man named Watt.

Անտառի մի խորհդավոր բացատում ապրում էր մի փշատերև ծառ: Անտառի ծառերից ոչ մեկը նրա հետ ընկերություն չէին անում: Գարնանը բոլոր ծառերը բողբոջում էին, տերևակալում, զարդարվում ծաղկաթերթերով, մեկը մյուսին զարմացնում իրենց ծաղիկների բուրմունքով, իսկ փոքրիկ փշատերևը զարմացած նայում էր, թե ինչպես էին բոլոր ծառերը պես-պես զգեստներ հագնում, սոսափում ու պարծենում իրենց գեղեցկությամբ…

Բայց երբ եկավ աշունը, նրանց տերևները թափվեցին, իսկ առաջին ձյան հետ նրանք մերկացան ու տխուր լռեցին: Միայն փոքրիկ փշատերևն էր, որ կանաչ ու դալար կանգնած էր մնացել…

Շուտով Նոր տարի էր… Անտառի բնակիչները պատրաստվում էին Նոր տարվան…Նրանք ուզում էին շատ գեղեցիկ դիմավորել Ձմեռ Պապիկին և որոշում են զարդարել փշատերևին։ Ամեն մեկը տարբեր բաներ է բերում. սկյուռիկը բերում է ընկույզ և կաղին, ոզնին՝ չորացրած սնկեր, իսկ նապաստակը իր մայրիկից խնդրում է փոքրիկ գազարներ։

Շատ շուտով տոնածառը շքեղ տեսք է ստանում, գազանիկներն ուրախանում են, իսկ փշատերևը հուզված նայում է շուրջը։  Նա երջանիկ էր, սակայն զգում էր, որ բոլոր ծառերը տխուր են։

Գիշերը, երբ բոլոր գազանիկները պառկում են քնելու, նա բվին խնդրում է, որ իր խաղալիքների կեսը տանի և կախի մյուս ծառերի Ճյուղերից։ Հաջորդ օրը երբ, Ձմեռ Պապը գալիս է անտառ, տեսնում է, որ  բոլոր ծառերը գեղեցիկ զարդարված են։ Նա զարմացած հարցնում է. «Իսկ ո՞վ է զարդարել անտառի մյուս ծառերը»: Փշատերևը համեստորեն լռում էր: Այդ ժամանակ բուն որոշեց ամեն ինչ պատմել Ձմեռ պապիկին: Ձմեռ պապը շոյեց փշատերևի դալար փշիկները և ուրախացած բացականչեց. «Այսօրվանից քեզ կկոչենք տոնածառ: Դու բոլորին տոն ես պարգևել: Դու աշխարհի ամենաբարի ծառն ես»:

Հնչեցին Նոր տարվա զանգերը, երկնքում վառվեցին ամանորյա աստղիկները, փաթիլ-փաթիլ ձյուն եկավ և անտառի բոլոր բնակինչներն ու ծառերը Ձմեռ պապի հետ դիմավորեցին Նոր տարին: Նրանք հասկացան, որ անտառում բոլորն էլ կարևոր են, որ պետք է սիրով ապրեն անտառում, որ ոչ մեկն անտառում չպետք է «քիթը վեր ցցի»…

Գրի’ր, թե ի°նչ սովորեցրեց քեզ այս պատմությունը։

Այս պատմությունը ինձ սովորեցրեց, որ եթե տեսքով տգեղ ես չի նշանակում, որ չար ես։ Պետք է միմյանց սիրել։ Նաև չի կարելի ուրիշների հանդեպ վատ լինել։

Սեպտեմբեր ամսվա հաշվետվություն
Սեպտեմբեր ամսվա հաշվետվություն
Հոկտեմբեր ամսվա հաշվետվություն
Առաջադրանք 6-րդ դաս., հոկտեմբերի 27-ից նոյեմբերի 2-ը
Նոյեմբեր ամսվա հաշվետվություն
Նոյեմբեր ամսվա հաշվետվություն, 6-րդ դաս.
Դեկտեմբեր ամսվա հաշվետվություն

Իմ նախագծերը

Դավթաշեն վարչական շրջան
Առաջադրանք 6-րդ դաս., հոկտեմբերի 5-10-ը

Կես էջի սահմանում ամփոփել մեր անցաց թեմաները
Մենք անցելենք աշխարհի 7 հրաշալիքները։ Փարավոնը եղել է բուրգի տերը, թագավորը։ Հայկական լեռնաշխարհների մասին։ Անցել ենք Հիերոգլիֆի մասին։ Սֆինքսի, Շումերների։ Կարողացել ենք գրել թե որ դարի որ կեսն է։ Մենք նաև ուսումնասիրել ենք առասպելների մասին։ Շատ հետաքրաիր էր։
1. Ժամանակագրություն. Գրեք որ դարի որ կեսն է։ Դրամագետների մասին։ Նաև անցել ենք Ռոզեթյան քարի մասին, որը գտնվում է Ռոզետա քաղաքում։ Շատ հետաքրքիր էր Աստվածների մասին։ Իմացել եմ, որ կան Ջրի աստված, Արևի Աստված, Լուսնի աստվածուհի։ Հին Հունաստանում Արեգակին ամենատես Հելիոս էին անվանում։ Իմացել եմ, որ Չինացիները պատկերացում են ունեցել, որ տիեզերքը նման է ոսկե ձվի։Նաև անցել ենք Հույն պատմիչ Հերոդոտոսի մասին, ով ,որ նեղոսը անվանել էր «Նեղոսի պարգև»։ Նեղոսը եղել է աշխարհի ամենաերկար գետը։ Եգիպտոսը գտնվում է Աֆրիկայում։ Նեղոսի ափերին ստեղծվեց 40 փոքր պետություն: Հիերոգլիֆը գրանշան է, որն օգտագործվում էր հին եգիպտական գրային համակարգում։ Ռոզետայի քարը գրանոդիորիտից պատրաստված քար է: Այս թեմաներից ինձ ամենաշատը դուր է եկել Հին Եգիպտոսը։ Մարդիկ չէին կարողանում բացատրել, դրա համար ստեղծեցին առասպելներն ու լեգենդները։ Հին ժամանակ Սլովանոկիցները Արևի Աստվածին անվանում էին Յարիլո։

Ժամանակագրություն, Գրել որ դարի որ կեսն է
800 թվական-8-րդ դարում՝ դարի վեռջի կեսում։
810 թվական-9-րդ դարում, դարի երկրորդ կեսում։
1200 թվական-13-րդ դարում, դարի առաջին կեսում։

2024 թվական-21-րդ դար, դարի երրորդ կես։
1990-20-րդ դար, դարի վերջին կես։
Ք. ա. 782 թ.-8-րդ դար, առաջին կես։
Ք.ա. 82 թ.-1-ին դար, դարի երկրորդ կես։

2. Ներկայացնել Հայկական լեռնաշխարհի.
Ա.Հինգ խոշոր գետերը

Արաքս գետ, Վեդի գետ, Հրազդան գետ, Ախուրյան գետ, Դաշտասար գետ
Բ.երեք խոշոր լճերը
Սևան լիճ, Վանա լիճ, Նորիկ լիճ
Գ.հինգ ամենաբարձր լեռները
Արարատ, բզնա, Ակնաղբյուր, բաշար։
3. Իմ պատկերացումները Արատտա երկրի մասին
Ես պատկերացնում եմ Արրատա երկիրը հզոր տարածք, որն հայտնի էր իր մշակույթով ու ավանդություններով։

4.Գրավոր պատմել Եգիպտոսի մասին
Եգիպտոսը հայտնի և հին երկիր է, որտեղ կան բուրգեր փարավոններ և այլն։  Քուշ թագավորության շրջանում կառուցվել է մոտավորապես 80 բուրգ, որոնք գտնվում են ժամանակակից Սուդանի տարածքում։ ամանակակից Եգիպտոսում գտնվող բուրգերի մեծ մասը կառուցվել են Հին և Միջին թագավորությունների շրջանում՝ որպես Փարավոնների և նրանց ամուսինների դամբարան։Ամենահին եգիպտական բուգերը գտնվում են Մեմփիս քաղաքի հույսիսարևմուտքում՝ Սակկարայում։ Չնայած Սակկարայում հայտնաբերվել է առնվազն մեկ աստիճանաձև բուրգանման կառույց Մաստաբա 3808-ը, հնագիտական մնացորդներն ու արձանագրությունները հուշում են, որ այս ժամանակաշրջանին թվագրվող այլ նմանատիպ կառույցներ ևս կարող են լինել։ Փարավոնները բուրգերի թագավորներն են, կամ տերը։

5.Բացատրել բառերը
Հիերոգլիֆ-գրանշան
Բուրգ-Եգիպտական բուրգերը աշխարհի հրաշալիքներից են:
Փարավոն-Եգիպտոսի տեր
Լռություն-լսելի ձայնի բացակայությունը
Սֆինքս-մի արձան, որը մի մասից կենդանի է իսկ մյուս մասից կին։
Ռոզեթյան քար-Հայտնաբերվել է Ռոզետա քաղաքում։ Վրան գրեր են։
Սեպագիր-Սեպագիրն ամենահին հնչյունական գիրն է։
Ֆրանսուա շամպոլիոնը-Լեզվաբան

6.Ինչով են հայտնի պատմությանը.
Ա.Բաբելոնացիները
Բաբելոնացիները զարգացրին իրավունքի, երկրաչափության և աստղագիտության ոլորտները։
Բ.Շումերները
Շումերները հայտնի են իրենց գրային համակարգով
Գ.Փյունիկեցիները
Փյունիկեցիները հայտնի են իրենց տակնապունիք ծովային առևտրով
Դ.Խեթերը
հայտնի են իրենց հզոր պետական կազմավորումով, օրենքներով

66.Տրված բառերը երեք խմբի բաժանի՛ր և դրանց տարբերությունը գրի՛ր:

Գոյական – Եղնիկ, կարոտ, առյուծ, կրիա, փոթորիկ, վագր, զեփյուռ, արցունք,

Ածական – բարձրահասակ, առույգ, բարձրանալ, դանդաղաշարժ, հզոր, հուժկու, աղմկահույզ, դարավոր, վայրի

Բայ – այրել, վազվզել, թռչկոտել, օգնել, ընթանալ, արտասվել, խնդրել,

67.Նախադասություններում տեղադրի՛ր տրված հոմանիշ բառերից մեկը:

Ա. Փչեց մեղմ /քամի, փոթորիկ/, և ծառերն օրորվեցին:

Օձերը պոչի /կատարին, ծայրին/ ունեն գունավոր բոժոժներ:

Քնած առյուծի վրայով մի մուկ  /սլացավ, վազեց/:

Տիգրան Պետրոսյանի /հակառակորդը, թշնամի/ տաղանդավոր շախմատիստ էր:

68.Կազմի՛ր տրված բայերի այն ձևերր, որոնք պատասխանում են ի՞նչէանում  հարցին (ներկա ժամանակ):

Օրինակ՝պարել — պարում  է:

Կրկնել – կրկնում է

խոնարհել – խոնարհում է

գնալ – գնում է

տապակել – տապակում է

հասնել – հասնում է

վերցնել- վերցնում է

թռչել- թռչում է

աճել  – աճում է

հանգստացնել – հանգստացնում է

վերադառնալ  – վերադառնում է

թողնել – թողնում է

գալ – գալիս է

լալ – լալիս է

տալ – տալիս է

69.Դասավորի՛ր նախադասություններն ըստ մտքի հաջորդականության:

Մի անգամ բակի շնիկներից մեկն իր ծանոթ շնիկին տեսնում է պատուհանի փափուկ բարձին նստած: Նա լացակումած հարցնում է, թե ինչպես է հասել այդպիսի բախտի, երբ ինքն ամեն օր սոված է: Ծանոթ շնիկն ասում է, որ ինքը ման է գալիս հետևի երկու թաթիկների վրա:

1. Ո՞ր երևույթներն են կոչվում ֆիզիկական։
   Այն երևույթները, որոնք իրենց գույնը, ձևը և հոտը փոխում են, կոչվում են ֆիզիկական երևույթներ։
2. Ո՞ր երևույթներն են կոչվում քիմիական ։
   Այն երևույթները, որոնք իրենց, համը, հոտը և գույնը փոխում են, կոչվում են քիմիական երևությտներ։
3. Հետևյալ երևույթներից որո՞նք են ֆիզիկական՝ մոմի այրվելը,բաժակի կոտրվելը,եղյամի առաջացումը, ջրի եռալը,լուցկու այրվելը, կաթի թթվելը։
   Ֆիզիկական երևույթներ՝բաժակի կոտրվելը, եղյամի առաջացումը
   Քիմիական երևույթներ՝մոմի այրվելը, ջրի եռալը, ուցկու այրվելը, կաթի թթվելը։
4. Բերե’ք ֆիզիկական երևույթի օրինակներ։
   Օրինակ՝ սառույցի հալվելը։ Գույնը, հոտը և ձևը չի փոխվում։
5. Բերե’ք քիմիական երևույթի օրինակներ։
   Օրինակ՝կաթի թթվելը։ Կաթի հոտը, գույնը և ձևը փոխվում է։
6. Քիմիական երևույթների ժամանակ ի՞նչ փոփոխություններ են կատարվում նյութի հետ։
   Որոնք իրենց, համը, հոտը և գույնը փոխում են:
7. Ո՞ր քիմիական ռեակցիաներն են անվանում քայքայման։
   Այն քիմիական ռեակցիաները, որոնց հետևանքով մեկ բարդ նյութից առաջանում են երկու կամ ավելի պարզ կամ բարդ նյութեր, կոչվում են քայքայման քիմիական ռեակցիաներ:
8. Ո՞ր քիմիական ռեակցիաներն են անվանում միացման ։
   Այն քիմիական ռեակցիաները, որոնք մի քանի նյութերից ստանում են բարդ նյութեր, կոչվում են միացման ռեակցիաներ։
9. Էլեկտրական հոսանքի ազդեցությամբ ջուրը տրոհվում է ջրածնի և թթվածնի։Ի՞նչ քիմիական ռեակցիա է տեղի ունենում։
   Քայքայման ռեակցիա է տեղի ունենում։
10. .Բերվածներից որո՞նք են միացման ռեակցիա։
    ա) C+O2 =CO2 բ)CH4=H2+C
    գ)H2+S=H2S. դ) FeS=Fe+S
    Միացման ռեակցիան բոլորն են, բացի՝ բ)CH4=H2+C
11. Բերե’ք քայքայման ռեակցիայի օրինակներ։
    Ջուր -ջրածին -թթվածին
12. Բերե’ք միացման ռեակցիայի օրինակներ։
    Երկաթ + ծծումբ -երկաթի սուլֆիդ
13. Ի՞նչ է այրումը։Ի՞նչով է ուղեկցվում այն։
    Այն քիմիական ռեակցիաները, որոնք ընթանում են ջերմության և լույսի անջատմամբ, կոչվում են այրումն է: 
14. Որո՞նք են այրման առաջացման պայմանները։
    Այրման առաջացման համար պետք է թթվածինը շատ լինի։
15. Հրդեհը հանգցնելու ի՞նչ միջոցներ գիտեք։
    Եթե հրդեհ է տեղի ունենում, պետք է զանգահարենք 1-01, պետք է մարել կրակմարիչով և այլն։
16. Ո՞ր նյութերն են կոչվում օքսիդներ:
    Այն բարդ նյութերը, որոնք կազմված են երկու տարրի ատոմներից, որոնցից մեկը թթվածինն է, կոչվում են օքսիդնե:
17. Ի՞նչ բաղադրություն ունեն աղերը:
    Աղի բաղադրության մեջ մտնում է մետաղի և թթվային մնացորդը։
18. Ի՞նչ բաղադրություն ունեն հիմքերը:
    Հիմքերը կազմված են մետաղի ատոմներից։
19. Ի՞նչ տառով են նշանակում ուժը:
    Fծ տառը նշանակում է ուժ։
20. Ո՞ր ուժն է կոչվում առանձգականության ուժ:
    Առաձգական ուժը այն ուժն է, որը աձաձգական դեֆորմացիայիժամանակ հետ է բերում մարմնի սկզբնական ձևը։
21. Ե՞րբ են առաջանում մարմինների ձևափոխություն:
    Երբ մարմնի վրա ուժ է գործադրում այլ մարմին։
22. Ուժի չափման միավորը ի՞նչպես է կոչվում:
    Նյուտոնն է։
23. Ի՞նչ է մարմնի կշիռը:
    Այն ուժը որով մարմինը երկրի ձգողության հետևանքով ազդում է անշարժհորիզոնական հենարանի վրա։
24. Ո՞ր երևույթն են անվանում տիեզերական ձգողությունը:
    Երկրի ձգողության շնորհիվ է, որ մոլորակները պտտվում են նրա շուրջը:
25. Ո՞ր ուժն է կոչվում ծանրության ուժ:
    Այն ուժը, որով Երկիրը դեպի իրեն է ձգում ինչ-որ մարմին, կոչվում է ծանրության ուժ:

Զմրուխտ  գարունն  էր  հյուր  եկել  բնությանը:  Այգում  ու  անտառներում քաղցրահնչյուն  երգում  էին  թռչունները:  Արևը  իր  ջերմ  ժպիտով  ող—ունում  էր  նորաբաց  բողբոջներին:  Բնությունը  զարթոնք  էր  ապրում:Ծեր  այգեպանն  իր  այգում  մի  փոքրիկ  եղևնի  տնկեց: Եղևնին  նման  էր  կանաչ  հանդերձ  հագած,  շփոթված  երեխայի:  Արևի  շողերը  հազիվ  էին  հասնում  նրան:  Մի  մեծ,  հզոր  բարդի  իր  ճյուղերով  փակել  էր  արևի  ճանապար—ը: Եղևնին  տխրում  էր  արևի  կարոտից: Նա  բարձրահասակ  բարդու  ստվերի  տակ  իրեն  զգում  էր  խե—ճ  ու  ան—գնական:

Մի  օր  էլ  փոքրիկ  եղևնին  չդիմացավ  ու  սկսեց  բարձրաձայն  արտասվել:  Հպարտ  բարդին  լսեց  նրա  լացի  ձայնը  ու  հարցրեց.

-Ինչո՞ւ  ես  լաց  լինում,  այգեպանը  լացկաններին  չի  սիրում:

-Ես  լացկան  չեմ,  բայց  արևի  շողերը  ինձ  չեն  հասնում  եվ  ես  վախենում եմ,  որ  միշտ  փոքրիկ  կմնամ:  Իսկ  ես  այնքա ՜ն  եմ  ուզում  մեծանալ,  գեղեցիկ  ծառ  դառնալ,-ասաց  փոքրիկ  եղևնին:

Բարդին  արհամար—անքով  վերևից  քմծիծաղ  տվեց.

-Մի  քեզ  նայի՛ր, քո  թույլ  ճյուղերին:  Դու  չես  կարող  մեծանալ: Իսկ  հիմա  ինձ  նայի՛ր:  Տե՛ս,  թե  որքան  հզոր  եմ  ու  ուժեղ:  Եվ  այնքան  պիտի  բարձրանամ,  որ  ճյուղերս  երկինք  հասցնեմ:

Փոքրիկ  եղևնին  ավելի  կ—կվեց  ու  ինքնամփոփ  դարձավ: Այդպես  անցավ  գարունը  և  եկավ  շոգ  ամառը:  Բարդու  սաղարթն  ավելի  փարթամացավ:  Արևի   ճառագայթները  չէին  կարողանում  ճեղքել  նրա  հզոր  ճյուղերը,  որպեսզի  հասնեն  եղևնուն:  Իսկ  փոքրիկ  եղևնին  այնքա՜ն  էր  ուզում  աճել  ու  մեծանալ:

Եղևնին  կրկին  սկսեց  կամացուկ  հեծկլտալ:  Անպատկառ  բարդին  շրջվեց  և  գոռաց  նրա  վրա.

-Ի՞նչ  ես  նորից  նվնվում:

Եղևնին  լացակումած  շշնջաց.

-Խնդրում  եմ, խղճա՛  ինձ, մի  քիչ  բացի՛ր  ճյուղերդ: Թող  արևը  ինձ  էլ  հասնի:

-Այդ  էր  պակաս, որ  քեզ  նման  խղճուկի  համար  նեղացնեմ  իմ  ճյուղերին,-հոխորտաց  բարդին:

Փոքրիկ  եղևնին  ձայնը  կտրեց: Ամառն  էլ  անցավ  ու  եկավ  ոսկեհեր  աշունը: Բարդին  աշնանային  զգեստ  հագավ: Նրա  կանաչ-դեղին  տերևները  անհոգ  խաղում  էին  իրար  հետ: Բայց  ահա  խոր  աշնան  անսիրտ  քամին  պոկոտեց  բարդու  տերևներն  ու  ցաքուցրիվ  շպրտեց  դեսուդեն: Բարդին  լրիվ  մերկացավ  ու  սկսեց  դողալ:  Ալեհեր  ձմեռն  իր  ցուրտ  շնչով  սառեցրեց  ողջ  բնությունը: Բարդին  սարսռաց  ցրտից  ու  նրա  բնին  արցունքի  սառած  բյուրեղներ  երևացին: Բարդին  նայեց  փոքրիկ  եղևնուն, որ  դեռ  կանաչ  էր  ու  չէր  մրսում:

-Խնդրում  եմ, գրկի՛ր  իմ  բունը, թե  չէ  ես  կմեռնեմ  ցրտից,-հուսահատ  աղերսեց  բարդին:

-Երբ  ես   լալիս  էի, դու  ինձ  չէիր  օգնում: Երբ  ես  խնդրում  էի, դու  չէիր  լսում  իմ  ձայնը:

Բայց  ես  կօգնեմ  քեզ:  Չէ՞  որ  մենք  բոլորս  մեր  մայր  բնության  զավակներն  ենք,-ասաց  եղևնին:

Փոքրիկ  եղևնու  բարի  սիրտը  լցվեց  խղճահարությամբ  և  նա  իր  մատղաշ, կանաչ  ճյուղերով  փաթաթվեց  ու  գրկեց  սառած բարդուն:

Առաջադրանք`

1. Ի°նչ սովորեցրեց քեզ այս պատմությունը։

Այս պատմվացքը ուզում է սովորեցնել, որ պետք է միմիանց օգնել և գլուխ չգովալ։

2. Կոելիոյի <<Կանաչ եղևնին>> գործից դուրս գրի’ր երկուական հարցական, պատմողական, հրամայական, բացականչական նախադասություն։

Հարցական։ -Ինչո՞ւ  ես  լաց  լինում,  այգեպանը  լացկաններին  չի  սիրում:

-Ի՞նչ  ես  նորից  նվնվում:

Պատմողակն ։ Զմրուխտ  գարունն  էր  հյուր  եկել  բնությանը:  Այգում  ու  անտառներում քաղցրահնչյուն  երգում  էին  թռչունները:

Բարդու  սաղարթն  ավելի  փարթամացավ: 

Հրամայական ։ -Մի  քեզ  նայի՛ր, քո  թույլ  ճյուղերին:  Դու  չես  կարող  մեծանալ: Իսկ  հիմա  ինձ  նայի՛ր:  Տե՛ս,  թե  որքան  հզոր  եմ  ու  ուժեղ:  Եվ  այնքան  պիտի  բարձրանամ,  որ  ճյուղերս  երկինք  հասցնեմ:

-Խնդրում  եմ, գրկի՛ր  իմ  բունը, թե  չէ  ես  կմեռնեմ  ցրտից,-հուսահատ  աղերսեց  բարդին:

Բացականչական ։ -Մի  քեզ  նայի՛ր, քո  թույլ  ճյուղերին:  Դու  չես  կարող  մեծանալ: Իսկ  հիմա  ինձ  նայի՛ր:  Տե՛ս,  թե  որքան  հզոր  եմ  ու  ուժեղ:  Եվ  այնքան  պիտի  բարձրանամ,  որ  ճյուղերս  երկինք  հասցնեմ:

–Ես  լացկան  չեմ,  բայց  արևի  շողերը  ինձ  չեն  հասնում  եվ  ես  վախենում եմ,  որ  միշտ  փոքրիկ  կմնամ:  Իսկ  ես  այնքա ՜ն  եմ  ուզում  մեծանալ,  գեղեցիկ  ծառ  դառնալ,-ասաց  փոքրիկ  եղևնին:

3.Տեքսստի որոշ բառերում տառեր են բաց թողնված․ լրացրո՛ւ։

ող—ունում – ողջունում
ճանապար—ը – ճանապարհը
խե—ճ  – խեղճ
ան—գնական –
կ—կվեց – կծկվեց

4.Տեքստից դուրս գրի՛ր քեզ անծանոթ բառերը։

Չունեմ։

5. Գրավոր  բացատրի’ր հետևյալ միտքը. ,, Փոքրիկ  եղևնու  բարի  սիրտը  լցվեց  խղճահարությամբ  և  նա  իր  մատղաշ, կանաչ  ճյուղերով  փաթաթվեց  ու  գրկեց  սառած բարդուն,,:

Այս նախադասությունը ուզում է ասել որ եղևնին որ նրա սիրտը բարիացավ և օգնեց մարդուն տաքանալ։

56. Առանձնացնել հոմանիշ բառերի 6 զույգ:

 Ա. Ընչաքաղց-անկշտում, զգաստ-զգոն, լիովին-ամբողջապես, գթալ-կարեկցել, ժրաջան-ջանասեր, ամբոխ-բազմություն:

Բ.Լուրթ-կապտագույն, համամիտ-համակարծիք, տոկուն-կայուն, հաղթանդամ-մեծամարմին, ստահակ-խարդախ, ալևոր-զառամյալ:

Գ) զեփյուռ-սյուք, ճգնել-ջանալ, պերճ-շքեղ, ձանձրալի-տաղտկալի, ճիրան-մագիլ, մեծանուն-անվանի:

57.Կետերի փոխարեն գրի´ր տրված բառերից մեկը:

Նստելու համար մի հարթ տեղ եմ փնտրում: (հարդ, հարթ)
Քամին ամբողջ հարդը բարձրացրել ու պտտում էր օդում: (հարդ, հարթ)
Տարբեր ախտեր քայքայել էին մարմինը: (աղտ, ախտ)
Փոշիով ու աղտ էր ծածկված փողոցը: (աղտ, ախտ)
Մի ուղտ քարավանից առանձնացել էր: (ուղտ, ուխտ)
Քո արած ուխտ թանկ է բոլորիս համար: (ուղտ, ուխտ)

58.Ընդգծված բառերը փոխարինի´ր հոմանիշներով: Ընտրածդ բառերի գրությունը ճշտի´ր բառարանի օգնությամբ:

Խոսքս մի՛ ընդհատիր:
Մինչև ե՞րբ պիտի գաղտնի պահես:
Անձրևն ինչպես սկսվել էր, այնպես էլ կտրվեց:
Օդանավի նստելը ոչ ոք չնկատեց:
Երեխայի նման զվարճանում էին ու լիաթոք ծիծատսմ:
Եղնիկի երեխան մորն էր փնտրում: